Grote projecten

Bij de Perspectiefnota 2026-2029 heeft de raad een reeks ombuigingen vastgesteld (zie bijlage 12). Deze ombuigingen zijn als volgt verdeeld over de verschillende sporen:

De focus van de monitoring op ombuigingen ligt op spoor 1 en 2, omdat spoor 3 een financiële verwerking betreft en direct gerealiseerd is. Afgelopen jaar heeft de organisatie gewerkt om zoveel mogelijk te sturen op realisatie van de ombuigingen. Een groot aantal ombuigingen zijn gerealiseerd of liggen qua proces op koers om uiteindelijk te kunnen realiseren. Er is een aantal ombuigingen dat niet te realiseren is of juist om aandacht vraagt om te kunnen realiseren. Uitgangspunt is dat niet te realiseren ombuigingen worden opgelost binnen de bestaande financiële kaders. Mocht dit niet lukken dan komen we hierop terug via de P&C cyclus. Hieronder zijn de ombuigingen die niet gerealiseerd kunnen worden of om aandacht vragen uitgelicht.

Niet te realiseren ombuigingen en onoplosbaar binnen de bestaande budgetten

Netwerkpartners
Er zijn ombuigingen die betrekking hebben op netwerkpartners. Deze ombuigingen zijn in de praktijk lastiger te realiseren. Door contractuele afspraken, verschillende belangen en langere doorlooptijden is de realisatie van deze ombuigingen complexer en minder goed bij te sturen dan bij intern beheersbare maatregelen. Dit zorgt ervoor dat de beïnvloedbaarheid op netwerkpartners beperkt is. Bij de volgende netwerkpartners halen we de ombuiging niet en is in deze Programmabegroting een knelpunt voor opgenomen:

• Regio Foodvalley (structureel vanaf 2027 € 75.000)
• VGGM (Vanaf 2028: € 100.000)

Voor deze ombuigingen is een knelpunt opgenomen in hoofdstuk 3 ‘Wijziging begroting’.

Maatregelen Jeugdzorg
Voor het eerst zien we in 2026 een afvlakking van de kosten van jeugdzorg. Het totaal van de ombuigingen wordt op dit moment nog niet volledig gerealiseerd.
Het pakket van maatregelen is begin 2026 gestart. In 2027 zijn alle maatregelen, waaronder extra personele inzet en meer sturen op actieve regie, volledig ingezet en verwachten we hiervan de effecten te gaan zien op de ontwikkeling van de zorgvraag en de zorgkosten. Als gevolg hiervan is sprake van een niet te realiseren ombuiging van € 1,35 miljoen in 2026. Daarom is in deze programmabegroting in hoofdstuk 3 ‘Wijziging begroting’ programma 3 ‘Individuele maatwerkvoorziening’ een knelpunt van € 1,35 miljoen opgenomen.
Voor de komende jaren kan op dit moment nog geen definitieve uitspraak worden gedaan over de vraag of de investeringen vanaf 2027 volledig kunnen worden gerealiseerd en welk effect deze investeringen vervolgens zullen hebben op de zorgkosten. De onzekerheid hierover is op dit moment nog te groot.
Om die reden is een PM-post opgenomen. Zodra er meer duidelijkheid is over de voortgang van de investeringen en de daadwerkelijke effecten, komen wij hier in een van de P&C-producten op terug.

Beschermd wonen plekken afbouwen
De ombuiging is gebaseerd op de beweging van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis, waarbij door verdere extramuralisering het beroep op het duurdere Beschermd Wonen zou afnemen. De ontwikkelingen laten echter zien dat deze beweging vooralsnog niet leidt tot de verwachte afname van Beschermd Wonen. Het totale zorggebruik is toegenomen en bij zowel Beschermd Wonen als Beschermd Thuis is de instroom groter dan de uitstroom. Hierdoor wordt de beoogde besparing niet gerealiseerd. Er worden maatregelen voorbereid om meer grip te krijgen op onder andere de toegang, wachtlijst, doorstroom en uitstroom. De financiële effecten van deze maatregelen zijn op dit moment nog onvoldoende gekwantificeerd. Daarmee is onzeker in hoeverre de reeds ingeboekte ombuiging alsnog kan worden gerealiseerd.
In hoofdstuk 3 ‘Wijziging begroting’, onder programma 3 ‘Individuele maatwerkvoorziening’, is dit als knelpunt opgenomen. Daar wordt nader ingegaan op de financiële gevolgen, de onderliggende ontwikkelingen en het verwachte meerjarige beeld.

Reductie brandweerkosten
Bij de ombuiging ‘Reductie brandweerkosten’ is bij de Perspectiefnota 2026–2029 een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht de brandweerkazerne Stadspoort open te houden totdat de nieuwe kazerne in gebruik is. Dit is ter besluitvorming voorgelegd aan de Bestuurscommissie Veiligheid VGGM; zij zijn hiermee akkoord gegaan. De ombuiging wordt dus niet gerealiseerd. De ombuiging was al verwerkt in de begroting. Daarom is in deze programmabegroting een knelpunt in hoofdstuk 3 ‘Wijziging begroting’ programma 6 Veiligheid opgenomen van € 300.000 voor het openhouden van de Stadspoort.

Niet te realiseren ombuigingen anders opgelost
Er is een aantal ombuigingen dat niet gerealiseerd wordt. Het financiële tekort wordt binnen het product opgelost. Dit betreffende volgende ombuigingen:

• Herzien afspraak financiering Ruitenbeekschool (voor 2026 en 2027 jaarlijks € 11.000)
• Ondersteuning samenwerkende partijen onderwijs versoberen (2027 en 2028 jaarlijks € 12.500)
• Vitale vakantieparken (structureel vanaf 2026 € 20.000)
• Omgevingsdienst de Vallei (in 2026 niet te realiseren: € 93.000)

Ombuigingen die om extra aandacht vragen
Daarnaast is er een aantal ombuigingen dat om aandacht vraagt. Hieronder zijn ze kort toegelicht.

Aannamebeleid primair onderwijs invoeren
Aan de ombuiging ‘Aannamebeleid primair onderwijs invoeren’ is geen financiële component gekoppeld. Wel geldt dat het beleidsmatig realiseren hiervan bijdraagt aan het beter sturen op leegstand binnen de onderwijshuisvesting, waardoor toekomstige kostenstijgingen kunnen worden beperkt. Op dit moment zijn er vanwege personele wisselingen nog geen acties hierop genomen.

Herzien afspraak financiering Ruitenbeekschool
De Ruitenbeekschool heeft een nieuwe vestiging in Barneveld geopend in augustus 2025. De verwachting was dat als de nieuwe vestiging geopend is, dat het leerlingenaantal in Ede zou dalen, waardoor de bijdrage van het extra lokaal niet nodig is. De leerlingenaantallen van oktober 2025 en februari 2026 laten tot op heden nog geen daling zien. Hierdoor wordt de ombuiging in 2026 waarschijnlijk niet gerealiseerd.

Planatelierplannen meer kostendekkend maken
Inmiddels is duidelijk dat de ombuiging financieel technisch niet gehaald kan worden vanwege beperkingen door de spelregels rondom kostendekkendheid. Met de beschreven maatregelen wordt gestreefd naar verlaging/eliminatie van het tekort op planatelierplannen, maar dit gaat niet leiden tot een lagere begroting en hiermee wordt de ombuiging dus financieel niet gerealiseerd. Het voorstel is om het bedrag van deze ombuiging toe te voegen aan ombuiging ‘Schrappen algemeen budget voor ruimtelijke ontwikkeling’ waarbij integraal wordt gekeken waar de efficiëntieslag behaald kan worden binnen het ruimtelijk domein.

Afstoten woonwagens en standplaatsen
Van de vijf woonwagen zijn er twee verkocht en de verkoop van de standplaatsen is nog niet gerealiseerd. De volgende stap is om een koper te vinden voor zowel de resterende woonwagens en de standplaatsen. Tot op heden is er voor de overige woonwagens en standplaatsen nog geen koper en gaan er gesprekken plaatsvinden met potentiële kopers, zoals woningcoöperaties.