Wijzigingen begroting

Programma 1 Maatschappelijke voorzieningen
Uitvoeringsstrategie IHP onderwijshuisvesting
Het IHP 2026–2045 vraagt om een gezamenlijke uitvoeringsstrategie van gemeente, onderwijsbesturen en netwerkpartners. Een visie en routekaart moeten duidelijkheid bieden over samenwerking, rollen, verantwoordelijkheden, integrale maatschappelijke doelen en innovatieve bouw- en aanbestedingsvormen. Ook zijn aanvullende beleidskaders nodig voor onder meer kinderopvang, inclusief onderwijs, duurzaamheid en circulariteit. Voor 2027 en 2028 wordt jaarlijks € 400.000 gevraagd voor ontwikkeling van de routekaart, continuïteit van werkzaamheden en expertiseontwikkeling. Nadien wordt gekeken wat er nodig is voor 2029 en 2030.

Programma 2027 1e inrichting meubilair en Onderwijsleerpakket
Schoolbesturen hebben in 2026 aanvragen ingediend voor de 1e inrichting meubilair en onderwijsleerpakket. Een voorziening in de huisvesting waarvoor de gemeente een wettelijke zorgplicht heeft. De goedgekeurde voorzieningen komen ten laste van het Programma 2027. Voor de voorziening 1e inrichting meubilair en onderwijsleerpakket wordt voor 2027 een krediet aangevraagd van € 300.000.

Marnix College - actualisatie kostprijs nieuwbouw o.b.v. TO raming
Op 2 juli 2024 heeft het college (zaaknummer 453921) besloten te kiezen voor één nieuwbouwlocatie (voorheen junior en senior locatie) en het geoormerkte bedrag van € 41.480.000, op basis van de VNG-norm, taakstellend toe te kennen aan het Marnix College. Conform het IHP dient een VO school een eigen bijdrage van 10% van de bouwsom te voldoen (€ 4.608.889 o.b.v. initiële raming 2024) en bedroeg het totale bouwbudget € 46.088.889.

In het Definitief Ontwerp (DO) is met een kostenraming vastgesteld dat het taakstellende budget van 2024 door indexatie en bijzondere omstandigheden (o.m. molenbiotoop) niet meer realistisch is. Het DO is de afgelopen maand uitgewerkt tot een Technisch Ontwerp (TO) met een bijbehorende kostenraming prijspeil november 2026.

Totale bouwkosten bedragen € 57.379.211. De eigen bijdrage van het Marnix wordt niet berekend over de tijdelijke huisvesting, de sloopkosten en de aankoop van grond om de nieuwbouwplannen te kunnen realiseren. Daarmee bedraagt de eigen bijdrage € 5.437.872. De totale gemeentelijke bijdrage komt daarmee uit op € 53.529.211 (dit is inclusief ambtelijke uren en ontsluiting).

O.b.v. indexatie bedraagt de nu beschikbare bijdrage voor het Marnix uit 2024 € 41.780.000. Daarom vragen we aan incidentele middelen € 3.808.000 aan en een aanvullend bouwkrediet van € 7.940.000.

Ook verzoeken we de Raad het resterende geoormerkte bouwkrediet ter hoogte van € 36.785.669 ter beschikking te stellen voor de realisatie van de nieuwbouw (het verschil tussen € 41.780.000 - € 36.785.669 = € 4.994.381 is eerder door de Raad ter beschikking gesteld als voorbereidingskrediet).
De kapitaallasten voortvloeiende uit het aanvullend aangevraagde krediet zijn ook in het financiële overzicht opgenomen.

Het krediet moet vanaf 2027 beschikbaar te zijn zodat de uitvoering in 2027 kan starten. De oplevering is volgens de planning in het tweede kwartaal van 2029. Het nieuwe schoolgebouw zal met ingang van het schooljaar 2029-2030 door het Marnix College in gebruik worden genomen.

Huurlasten Vester College - actualisatie
In PPN 2027-2030 is voor 2026 incidenteel € 84.000 aangevraagd voor tijdelijke huisvesting voor het Vester College. Dit betreffen de huurlasten voor de periode 2027-2030. Met deze actualisatie worden de huurlasten in de juiste jaarschijf geplaatst (€ 23.941). 2027/2028/2029 € 24.000 en in 2030 € 12.000 o.b.v. voortschrijdend inzicht.

Uitbreiding basisschool De Ontdekking (Westhal)
De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Het aantal leerlingen van de Ontdekking is de afgelopen jaren gegroeid, waardoor het huidige ruimtekort van 110 m² BVO de komende jaren zal groeien naar minimaal 290 m² BVO. Op dit moment is het tekort opgelost door tijdelijke huisvesting in Maandereng. Deze oplossing was voorheen toereikend, echter o.b.v. verdere groei in leerlingen niet meer passend. De prognose geeft aan dat tot zeker 2035 het aantal leerlingen van 440 (teldatum 1-10-2025) verder zal groeien naar 450 - 480 leerlingen met daarna een daling naar 430 leerlingen in 2040. De school heeft volgens de verordening daarmee recht op een tijdelijke voorziening in de huisvesting van 300 m² BVO. In overleg en afstemming met het schoolbestuur CNS is voor de invulling van de tijdelijke uitbreiding gekozen voor drie lokalen.

Een tijdelijke uitbreiding in of aan de bestaande huisvesting van de Ontdekking is niet te realiseren. De enige optie in de wijk is een onderwijsvoorziening in de Westhal. Dit wordt in één integraal project gecombineerd met de herontwikkeling van de Westhal.

Uitgangspunt is dat de gemeente investeert in de tijdelijke lokalen en een 10-jarig huurcontract afsluit met BOEi.
In de PB 2027-2030 wordt het volgende aangevraagd:

• Voor de jaarschijf 2028 een krediet van € 803.000 voor het realiseren van de onderwijsvoorziening in de Westhal.
• Kapitaallasten voor de realisatie van de onderwijsvoorziening vanaf 2029.

Dekking voor de huurlasten van € 35.000 per jaar is al aanwezig vanuit de PB 2024-2027. Er zijn destijds namelijk middelen aangevraagd voor de realisatie van twee klaslokalen en ondersteunende ruimte. Deze zijn in 2024 en 2025 niet besteed.

Vernieuwbouw Louise de Coligny (IHP-2029)
De vernieuwbouw van basisschool Louise de Coligny staat in de uitvoeringsagenda van het IHP op de planning voor 2029. De school heeft in 2026 een aanvraag ingediend voor een voorbereidingskrediet van € 547.000 bij de gemeente. Het krediet zal in 2028 en 2029 (50/50) worden uitgegeven. In het Programma zal deze voorziening in de huisvesting worden opgenomen. In de bestaande meerjarenbegroting is nog geen dekking aanwezig voor de vernieuwbouw van de school.

Het investeringsbedrag IHP is geactualiseerd naar aantal leerlingen (prognose 2026) en prijspeil 2026 VNG en bedraagt € 6.836.000. De 10% bijdrage van het schoolbestuur is met het nieuwe IHP niet meer van toepassing waardoor de gemeente het volledige krediet beschikbaar dient te stellen. Het bouwkrediet zal worden aangevraagd bij de PPN 2028-2031.

Uitbreiding Het Streek Lyceum
Het Streek Lyceum, recent uitgebreid naar 1.500 leerlingen en eind 2024 geopend, heeft inmiddels ruim 1.700 leerlingen en daarmee recht op uitbreiding. De prognose 2026 verwacht 1.863 leerlingen in 2035. Met tijdelijke units kan de capaciteit de komende jaren groeien naar circa 1.800 leerlingen. Voor 2027-2029 wordt € 882.000 aangevraagd voor units en huur. Voor 2028 en 2029 betreffen dit enkel huurlasten. Vanuit de nadere uitwerking van het IHP zal nader worden uitgewerkt welke structurele oplossing richting de toekomst noodzakelijk is.

Van Lodenstein College - project Ede-zuid
Door de realisatie van de plannen van het project Ede-Zuid dient het Van Lodenstein College te verhuizen naar een nieuwe locatie. Het project is ook opgenomen in de uitvoeringsagenda van het IHP.

Het schoolbestuur heeft in 2026 een voorbereidingskrediet ontvangen voor het opstellen van een Programma van Eisen. Ook is gestart met het zoeken naar een locatie voor de school. De planning is in 2030 de nieuwe huisvesting te gaan realiseren. Met dit voorstel willen we deze investering in de PB 2027-2030 opnemen.

In de begroting is als dekking een voorbereidingskrediet van € 762.000 (A681141) aanwezig. Dit wordt de komende jaren ingezet om de plannen verder voor te bereiden en uit te werken. In de jaarschijf 2030 moet nog een geoormerkt krediet van € 8.758.000 worden opgenomen als dekking voor de uitvoering van de nieuwe huisvesting van het Van Lodenstein College.

Huisvesting Panorama - speciaal onderwijs
Het onderwijs-zorgarrangement Panorama van de Onderwijsspecialisten wordt in samenwerking met 's Heeren Loo aangeboden op de locatie Horalaan 3A in Ede. Dit gebouw is eigendom van Karakter en wordt gehuurd door de Onderwijsspecialisten voor het onderwijs. Gemeente Ede betaalt vanuit de zorgplicht voor onderwijshuisvesting de huurvergoeding.

De bestaande huisvesting van Panorama sluit niet meer aan op de huidige eisen en behoeften van het onderwijs waarvoor huurdersinvesteringen nodig zijn. De Onderwijsspecialisten hebben een aanvraag voor het Programma 2027 ingediend om te komen tot een toekomstbestendige huisvesting.

In 2027 wordt voorgesteld om in de begroting een incidenteel budget van € 75.000 op te nemen voor nader onderzoek en het ontwikkelen van een huisvestingsplan voor Panorama. De kosten van dit huisvestingsplan wordt uitgewerkt voor de integrale afweging bij de Perspectiefnota 2027-2031

Vervangende nieuwbouw School met de Bijbel Nederwoud - ophoging krediet
De vervangende nieuwbouw van SmB Nederwoud staat op de uitvoeringsagenda van het IHP in 2028. Medio 2026 is het Voorlopig Ontwerp (VO) afgerond. Volgens planning zal de uitvoering in 2027 starten en wordt de nieuwbouw opgeleverd tweede helft 2028. In de nieuwbouw wordt ook kinderopvang opgenomen. Het uitgangspunt is dat de gemeente voor kinderopvang geen middelen beschikbaar stelt. De financiering is voor rekening van de kinderopvang.

De kosten van het project worden marktconform geraamd op € 6.550.000 inclusief sloop bestaand gebouw en het uitvoeren van werkzaamheden in het gebouw de Zicht in Ederveen voor de tijdelijke huisvesting.

Voor de PB 2027-2030 wordt aanvullend op het al beschikbaar gestelde (voorbereidings)krediet een krediet aangevraagd van € 3.530.000. Daarnaast zijn incidentele middelen nodig voor de tijdelijke huisvesting (€ 225.000) en dient afboeking van de resterende boekwaarde voor het te slopen pand plaats te vinden (€ 95.000).

IKC Al Amana en de Rots
Het IKC Al Amana en de Rots staat op de uitvoeringsagenda IHP voor 2030. Het is onderdeel van het project Hoogbouw Ede-Zuid (HEZ). In het IHP is een normatief investeringsbedrag voor het project opgenomen van € 8.628.997 op basis van prijspeil 2025.

In de meerjarenbegroting is nog geen dekking voor het project opgenomen. Voor de meerjarenbegroting wordt een voorbereidingskrediet aangevraagd van € 690.320. Het krediet zal in 2028 en 2029 (50/50) worden uitgegeven. In 2030 wordt gestart met de bouw. Hiervoor wordt in de meerjarenbegroting een geoormerkt bouwkrediet van € 7.939.680 aangevraagd.

Na het indienen van de aanvraag door het schoolbestuur wordt het investeringsbedrag geïndexeerd en de ruimtebehoefte geactualiseerd.

Structureel ophogen gelden bewegingsonderwijs
Het aanbieden van een accommodatie voor het bewegingsonderwijs, PO (Primair Onderwijs) en VO (Voortgezet Onderwijs), is een wettelijke zorgplicht voor de gemeente. De gemeente betaalt voor het PO een normatieve gebruiksvergoeding voor het gebruik van de sportaccommodaties.

De begroting voor het bewegingsonderwijs is door onvoldoende indexeren (aanpassen aan VNG indexen) en door de groei van het aantal leerlingen structureel te laag. In de meerjarenbegroting wordt gevraagd het budget structureel met € 200.000 per jaar op te hogen. Dit betreft een verhoging van 35%, maar dit gaat voornamelijk om het tenietdoen van ontstane tekorten uit het verleden.

Huurvergoeding Lettertuin
De Lettertuin heeft een ruimtetekort. Vanuit de zorgplicht voor onderwijshuisvesting dient dit tekort te worden opgelost. Vorig jaar is in het Programma, in afwachting van de vernieuwbouw in 2033, het besluit genomen om niet uit te breiden, maar ruimte te huren in de naastgelegen kerk. De gemeente verstrekt daarvoor aan het schoolbestuur een huurvergoeding.

Voor de programmabegroting is nog geen dekking voor de huurvergoeding aanwezig. Voor de PB 2027-2030 wordt gevraagd een huurvergoeding van € 35.000 op te nemen.

Heyendaal 2
Voor het schoolgebouw Heyendaal 2 zijn een aantal investeringen noodzakelijk conform Meerjarig Onderhoudsplan (MJOP). Uitvoering hiervan dient in 2027 plaats te vinden. Totaalbedrag bedraagt € 225.000.

Omzetting krediet Rehobothschool
Eerder is een krediet van € 887.000 beschikbaar gesteld door de Raad met een structurele last van € 53.205 per jaar voor de nieuwe Rehobothschool. Dit krediet was enkel bedoeld voor het aanpassen en renoveren van een bestaand gebouw. Voorgesteld wordt om bij deze Programmabegroting dit krediet te splitsen in een krediet voor de aankoop van grond en voor realiseren van opstallen. Hiermee krijgt het college de ruimte om daadwerkelijk een grondaankoop voor deze school mogelijk te maken.

Tijdelijke voorzieningen binnensport
Het concept-IHP Sport laat zien dat tussen 2026 en 2029 twee tijdelijke tekorten aan binnensportruimte ontstaan. Door de sloop van het Marnix College vervallen vanaf het najaar van 2026 drie gymzalen. Bewegingsonderwijs heeft voorrang, waardoor minder ruimte overblijft voor onder meer beweegprogramma's voor ouderen, sport- en examenklassen van het Pallas Athene College en buitensportverenigingen die in de winter binnen sporten. Daarom wordt tot en met 2029 een blaashal bij het Sportcombi-project voorgesteld. Hiervoor is € 545.000 inclusief btw nodig. Daarnaast is tijdens de bouw van de nieuwe turnhal, van de zomer van 2027 tot eind 2028, een tijdelijke turnvoorziening nodig. De turnsport kan niet in een andere sportaccommodatie worden ondergebracht, omdat een vaste inrichting met specifieke toestellen nodig is. Voor deze overbrugging is € 245.000 inclusief btw nodig. Zo blijven bewegingsonderwijs en verenigingssport in beide perioden mogelijk.

Renovatie hockey kunstgrasveld
Uit inspectie blijkt dat een hockeykunstgrasveld op sportpark De Bosrand eerder moet worden vervangen dan gepland. Voorgesteld wordt het veld in 2027 te vernieuwen en hiervoor wordt een investeringskrediet van € 545.000 aangevraagd. In 2027 is daarnaast € 124.263 nodig om de resterende boekwaarde af te boeken. Het nieuwe veld leidt vanaf 2028 tot € 46.000 structurele kapitaallasten per jaar. In 2028 en 2029 vallen de bestaande kapitaallasten van € 63.814 per jaar vrij, omdat de vervanging oorspronkelijk later was gepland.

Renovatie kleedkamers DVO
Volgens het IHP Sport zijn de vier kleedkamers van DVO in Bennekom in 2027 aan renovatie toe. Voorgesteld wordt voor € 50.000 exclusief btw beschikbaar te stellen aan de stichting die het gebouw exploiteert. De stichting kan voor de btw een beroep doen op de BOSA-regeling. Uitvoering in de zomer van 2027 zorgt ervoor dat de kleedkamers gereed zijn voor de wedstrijden van het WK 2027 in Bennekom. De investering leidt vanaf 2028 tot structurele kapitaallasten van € 3.000 per jaar.

Aanpassing subsidie Heideweek
In het bestuursakkoord 2026-2030 is afgesproken de subsidie voor de Heideweek te verhogen. Het budget vanaf 2027 wordt daarom structureel met € 28.000 opgehoogd tot € 75.000 per jaar. De verhoging is nodig om de gestegen organisatiekosten op te vangen en de activiteiten van de Heideweek ook de komende jaren mogelijk te maken. Het budget wordt in de hele gemeente ingezet, onder meer voor de Vlegeldag en de Heidedag in Otterlo.

Verhogen budget (DNA-)evenementen
In het bestuursakkoord 2026-2030 is afgesproken structureel € 200.000 per jaar beschikbaar te stellen voor lokale (DNA-)evenementen. Dit bedrag wordt daarom vanaf 2027 in de begroting opgenomen. Daarmee kan de gemeente uitvoering blijven geven aan de evenementenvisie en evenementen ondersteunen die passen bij de identiteit van Ede en de dorpen.

Westhal (Stationskwartier)
Het markante rijksmonument de Westhal, gelegen op het ENKA terrein nabij het intercitystation Ede-Wageningen, heeft per 1 oktober 2026 een nieuwe invulling nodig. We zijn hierover met de eigenaar BOEi in gesprek (zie ook eerdere besluitvorming hierover, zaaknummer 515334). We vragen nu middelen aan voor de realisatie van een poppodium, het ENKA-huis en het Makersplein zodat we verder kunnen met de uitwerking. De Westhal biedt ook ruimte voor de groei van de basisschool CNS De Ontdekking met drie lokalen. Hiervoor wordt een aparte aanvraag voor middelen gedaan. Deze zijn opgenomen in de wijziging 'Uitbreiding basisschool De Ontdekking (Westhal)'. Voor de realisatie van economische functies in het gebouw is een provinciale subsidie van € 1,0 miljoen beschikbaar. Er wordt nog gewerkt aan de invulling hiervan. We komen hierop terug bij de Perspectiefnota 2028-2031. De realisatie van de economische functies is nu niet meegenomen in deze aanvraag.

Voor de realisatie van een poppodium, het ENKA-huis en het Makersplein worden de volgende middelen aangevraagd:

• Een totaal investeringskrediet van bruto € 10,15 miljoen (kapitaallasten € 0,4 miljoen per jaar) bestaande uit:

• Project- en advieskosten: € 0,25 miljoen in 2027 en € 0,15 miljoen in 2028;
• Bijdrage bouwkosten en inrichtingskosten: € 11,0 miljoen (investeringskrediet);
• Inrichting openbare ruimte: eerste raming € 0,27 miljoen (investeringskrediet);
• Taakstellend budget van € 1,5 miljoen voor cofinanciering van derden.

• Structureel jaarlijks benodigd subsidiebedrag verschillende partijen € 1,6 miljoen per jaar vanaf 2029.

Tweede ingang Cultura
Na het faillissement van Grandcafé De Verleiding is dit gemeentelijk vastgoed aan het Kuiperplein vrijgekomen. Dit biedt een kans voor de versterking van de maatschappelijke functie van Cultura in verbinding met Ede centrum. Hiertoe zijn oude plannen voor de realisatie van een tweede entree van Cultura inclusief een ondersteunde horecavoorziening dit voorjaar afgestoft. Samen met Cultura zijn deze plannen met de inzichten van nu geactualiseerd en geraamd. De globale investering voor de realisatie van een tweede ingang bedraagt maximaal € 1,5 miljoen (op basis van de VO-raming). De gemeentelijke bijdrage is maximaal € 1,1 miljoen en wordt gedekt binnen de productgroep Cultuur (restant verbouwing theaterzaal). Met Cultura worden gesprekken gevoerd over de optimalisatie van het ontwerp, een redelijke kostenverdeling en haar bijdrage; afhankelijk daarvan zal de investering worden bijgesteld. Voor huurderving wordt binnen de productgroep Vastgoed in 2027 en 2028 € 37.000 per jaar gevraagd. Vanaf 2029 wordt de huurderving binnen de exploitatie van de toekomstige ondersteunende horecavoorziening opgevangen.

Klassieke muziek in CMK (uitvoering motie)
Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2026-2029 heeft de gemeenteraad in juli 2025 een motie aangenomen om de inzet voor klassieke muziek in het primair onderwijs te continueren en hiervoor structureel budget te borgen. De afgelopen vier jaar was hiervoor tijdelijk budget beschikbaar, waaruit onder meer het Leerorkest is voortgekomen. Met structurele financiering kan de inzet voor klassieke muziekeducatie in het primair onderwijs worden voortgezet. Voorgesteld wordt om hiervoor vanaf 2027 structureel € 100.000 per jaar beschikbaar te stellen.

Proceskosten en omgevingsplan op orde voor het Openluchttheater
In lijn met het collegeakkoord en de richting van de raad is 2026 een overgangs- en evaluatiejaar voor het Openluchttheater. Er wordt toegewerkt naar structurele borging van programmering en leefomgevingsbelangen in een omgevingsplan, waarbij het convenant uit 2016 wordt beëindigd. Dit vraagt extra inzet voor omgevingsmanagement, juridische advisering, handhaving, vergunningverlening en het opstellen van het omgevingsplan. Hiervoor is incidenteel € 300.000 in 2026 en € 250.000 in 2027 nodig. Vanaf 2028 wordt beperkte extra inzet verwacht.

Funerair erfgoed
In de erfgoednota ‘Erfgoed maakt Ede!’ uit 2018 is opgenomen om waardevol funerair erfgoed in de gemeente Ede in beeld te brengen en waar nodig te beschermen. Uit onderzoek en inventarisatie blijkt dat een beperkt aantal graftekens en onderdelen van begraafplaatsen in aanmerking komt voor aanwijzing als gemeentelijk monument. Bescherming hiervan brengt voor de gemeente aanvullende beheer- en instandhoudingskosten met zich mee.
Voorgesteld wordt om hiervoor vanaf 2027 structureel € 50.000 beschikbaar te stellen.

Actualisatie vrijval middelen bibliotheek
De prognose voor 2026 laat een incidenteel voordeel van € 240.000, dit heeft betrekking op de bibliotheekvoorziening in Otterlo. Dit voordeel is ontstaan doordat, na toekenning van gemeentelijke middelen, ook een SPUK-bijdrage voor Bibliotheek Otterlo is ontvangen, waardoor een dubbeltelling in de begroting is ontstaan. Bij de Programmabegroting 2027 wordt dit voordeel incidenteel vrijgelaten.

Verminderen jaarlijkse storting reserve kunstaankopen
Voorheen kenden we vanuit het Rijk een 1 procent regeling voor kunst in de openbare ruimte. Met het vervallen van deze regeling is door de raad van Ede het besluit genomen, jaarlijks € 50.000 te bestemmen voor kunst in de openbare ruimte, met de mogelijkheid om een reserve op te bouwen. Deze jaarlijkse storting in de bestemmingsreserve kan komen te vervallen.

Programma 2 Preventieve ondersteuning
HAR+ middelen voor huisvesting en ondersteuning van vergunninghouders
In het kader van de Hotel Accommodatie Regeling Plus (HAR+) zijn er in 2025 en 2026 meerdere aanvragen ingediend bij het COA. De HAR+ regeling ondersteunt gemeenten bij het realiseren van hun wettelijke taakstelling voor de huisvesting van vergunninghouders. De regeling is ingesteld om de uitstroom van alleenstaande vergunninghouders uit de asielopvang te versnellen en zo bij te dragen aan een tijdige huisvesting. Voor de in 2025 en 2026 ingediende aanvragen zijn inmiddels deels positieve beschikkingen ontvangen.
Op basis van de toegekende middelen en de verwachte uitgaven wordt voorzien dat niet alle beschikbare middelen in 2026 worden besteed, waardoor een onderbesteding ontstaat. Hiervoor is in 2027 al wel een bestemming gevonden, namelijk de bekostiging van de inzet van Medebuur ten behoeve van de inburgering van statushouders.

Buurt-Wijk en Dorpshuizen
De exploitatielasten van de drie nieuwe buurt-, wijk- en dorpshuizen Commanderij, MFD Otterlo en De Wulp vallen € 200.000 hoger uit dan in de programmabegroting 2023 is geraamd. Dit bedrag wordt daarom vanaf 2027 structureel aan het budget toegevoegd. Daarmee kunnen de drie locaties hun maatschappelijke functie als huiskamer van de buurt vervullen. Zij bieden ruimte voor ontmoeting en ondersteuning en dragen zo bij aan sociaal verbonden, gezonde en vitale buurten en dorpen.

Ondersteunen kwetsbare inwoners en re-integranten
De vraag naar ondersteuning door Tot Uw Dienst is gegroeid van 500 klanten in 2020 naar 900 in 2026. Ook is de begeleidingsvraag van re-integranten complexer geworden. Daardoor neemt de organisatie geen nieuwe klanten meer aan. De raad heeft bij de Perspectiefnota voor 2026 € 80.000 beschikbaar gesteld; dit bedrag voorziet in financiering tot en met juni 2027. Voor de tweede helft van 2027 wordt een bedrag van € 60.000 en voor 2028 € 120.000 beschikbaar gesteld. Voor de benodigde inzet voor de periode hierna, zal de inzet worden geëvalueerd. Voor 2029 en 2030 wordt het benodigde bedrag daarom als pm opgenomen.

Ophoging begrotingssubsidie Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIAR)
Ede is als centrumgemeente verantwoordelijk voor de regionale aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Hieronder vallen onder meer Veilig Thuis Gelderland-Midden, Moviera en het Centrum Seksueel Geweld. De vraag naar Veilig Thuis neemt toe. In 2024 steeg het aantal meldingen van 3.176 naar 3.287 en het aantal adviesvragen van 6.279 naar 7.469. Ook in 2025 lag de instroom boven de begroting en waren vaker vervolgdiensten nodig. De decentralisatie-uitkering vrouwenopvang en de jaarlijkse rijksindexatie dekken de hogere uitvoeringskosten niet volledig. Voor de regio resteert vanaf 2027 een structureel tekort van € 440.000; het aandeel van Ede is € 200.000 per jaar. Voorgesteld wordt om dit bedrag structureel beschikbaar te stellen. Over de regionale verdeling vindt nog bestuurlijk overleg plaats.

Kosten bemoeizorg lokaal
Bemoeizorg richt zich op inwoners die dakloos dreigen te raken door allerlei verschillende oorzaken. Het was een taak die regionaal binnen Maatschappelijke opvang werd opgepakt. Echter er is regionaal voorgesteld om deze taak vanaf 2027 lokaal te gaan uitvoeren. Omdat de financiën van de regionale maatschappelijke opvang onder druk staan en bemoeizorg een breder doel heeft en door het lokaal op te pakken het beter op de lokale situatie kan worden afgestemd is het voorstel om deze activiteit lokaal te gaan financieren. Daarnaast heeft de inkoop 2027 ook lokaal plaats gevonden

Actieve regie Jeugd
In 2025 heeft de raad besloten structurele middelen vrij te maken om de ombuigingen (oplopend naar 5,2 miljoen) bij Jeugd te realiseren. Deze middelen zijn bedoeld om de beweging “naar de voorkant” mogelijk te maken: tijdig ondersteunen, normaliseren waar mogelijk en bewust nee kunnen zeggen wanneer een beschikking niet passend of noodzakelijk is.
Daarvoor is voldoende tijd en capaciteit nodig. Bij hoge werkdruk, wachttijden of onvoldoende ruimte voor het goede gesprek met inwoners ontstaat druk om beschikkingen af te geven of om de route via de huisarts te laten lopen. Dat werkt de gewenste ombuigingen tegen.

Naast de extra vaste formatie uit de toegekende middelen wordt tijdelijk capaciteit in 2027 ingezet, hiervoor zijn apart middelen in 2026 beschikbaar, die we deels willen doorschuiven voor dit doel:

• Inhuur binnen de afdeling STJ voor herbeoordeling van langlopende en zware indicaties, gefinancierd uit tijdelijke middelen.
• Beschikbaar stellen van middelen aan afdeling BIK voor twee jaar extra beleidscapaciteit binnen het jeugddomein.

Bijdrage(n) aan organisatiedoelen
Voldoende formatie is randvoorwaardelijk voor:

• het realiseren van de door de raad gevraagde ombuigingen binnen Jeugd;
• het leveren van verantwoorde en doelmatige dienstverlening binnen de gestelde financiële en beleidsmatige kaders.

Met dit voorstel wordt uitvoering gegeven aan de strategische keuzes rondom:

• het versterken van de voorkant,
• het terugdringen van wachttijden,
• en het verbeteren van triage en casusregie.

Dagbesteding naar de voorkant
Vanaf 2028 is een ombuiging van € 950.000 voorzien op de Wmo-dagbesteding. Om deze ombuiging mogelijk te maken, investeren we in preventie en collectieve voorzieningen in de wijk. Zo kunnen inwoners eerder worden ondersteund en kan zwaardere zorg waar mogelijk worden uitgesteld. Hiervoor is vanaf 2028 een investeringsbudget van € 675.000 beschikbaar; daarvan is € 200.000 al in 2026 beschikbaar gesteld. Door personele wisselingen en beperkte ambtelijke capaciteit kon dit bedrag in 2026 niet worden ingezet. Een bedrag van € 200.000 wordt daarom doorgeschoven naar 2027. In dat jaar wordt het bestaande aanbod verder ontwikkeld en uitgebreid naar andere doelgroepen.

Beschikbaarstelling Doorstroompunt/RMC en VSV middelen
De gemeente Ede beschikt nog over twee bedragen uit eerdere rijksregelingen voor de aanpak van voortijdig schoolverlaten en de Doorstroompunt/RMC-functie.
Voor één van deze regelingen (VSV 2021–2025) geldt dat de resterende middelen uiterlijk op 31 december 2026 moeten zijn besteed. Eventueel niet bestede bedragen moeten worden terugbetaald aan het Rijk. Deze middelen kunnen daarom niet worden meegenomen als bestedingsruimte in de programmabegroting 2027–2030.
Voor de oudere middelen uit de Doorstroompunt/RMC-regeling geldt een ruimere bestedingstermijn tot en met 31 december 2029. Daardoor kunnen deze middelen nog worden ingezet in de periode 2027–2029. Het college stelt voor om hiervoor in totaal € 564.462,73 aan incidenteel budget beschikbaar te stellen. Dit budget wordt volledig gedekt uit de nog beschikbare Doorstroompunt/RMC-middelen. De middelen worden uitsluitend ingezet voor het afronden van doelstellingen uit de oude regeling en maken geen onderdeel uit van het nieuwe regionale programma 2026–2029.
Het college werkt de verdere invulling van deze middelen samen met de regiogemeenten uit. De concrete voorstellen worden vervolgens ter besluitvorming voorgelegd aan het regionaal Bestuurlijk Overleg Doorstroompunt Vallei. Dit betreft regionale middelen. De besteding wordt vastgesteld in het tactisch overleg (tot € 150.000) of het bestuurlijk overleg (vanaf € 150.000). De gemeente Ede wordt in het bestuurlijk overleg vertegenwoordigd door Bram van der Beek.

Actualisatie middelen Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) 2026
In 2026 nemen de lasten toe voor het Onderwijsachterstandenbeleid (OAB), voornamelijk door een groter aantal peuters dat gebruikmaakt van voorschoolse educatie (VE) op de kinderopvang en door de geïndexeerde tarieven. Deze toename leidt tot een incidentele overschrijding in 2026. De overschrijding kan worden gedekt met in voorgaande jaren ontvangen Specifieke Uitkering SPUK-middelen van het Rijk voor de uitvoering van het OAB. Conform de SPUK-regeling mogen deze middelen hiervoor worden aangewend. Indien zij niet worden ingezet, dienen zij te worden terugbetaald aan het Rijk.

Bijstelling naar aanleiding van begroting 2027-2030 van de VGGM
De begroting 2027-2030 van Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) leidt voor Ede in 2026 tot een incidenteel voordeel van € 322.000 door de afwikkeling van het jaarresultaat 2025. Vanaf 2027 stijgt de gemeentelijke bijdrage structureel met € 227.000 per jaar. De hogere bijdrage wordt vooral veroorzaakt door de overgang van een deel van de medewerkers van de Jeugdgezondheidszorg van de cao VVT naar de arbeidsvoorwaarden van VGGM en door extra inzet van de GGD voor tuberculosebestrijding en vaccineren. Het incidentele voordeel in 2026 en de structurele hogere lasten vanaf 2027 zijn in de begroting verwerkt.

Structurele organisatie brede programmalijn Inclusie & Diversiteit
Het bestuursakkoord 2026-2030 en de beleidsnota Ede kiest Inclusie(f) 2024-2028 vragen om een organisatiebrede aanpak van inclusie, emancipatie, toegankelijkheid en discriminatie. De huidige capaciteit is voldoende voor de bestaande wettelijke taken, maar niet voor de bredere ambities en de structurele borging daarvan. Voorgesteld wordt om in 2027 € 150.000 beschikbaar te stellen om samen met inwoners, maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie een uitvoeringsplan te maken. Daarin worden doelen, activiteiten, samenwerking, monitoring en de benodigde capaciteit en middelen uitgewerkt. De vijf actielijnen uit Ede kiest Inclusie(f) vormen hiervoor het kader. Op basis van het plan kan bij de Programmabegroting 2028-2031 een voorstel volgen voor eventueel benodigde structurele middelen. De bedragen voor 2028 en verder worden daarom als pm opgenomen.

Programma 3 Individuele ondersteuning
Ophalen accres Maatschappelijke Opvang
De maatschappelijke opvang wordt regionaal bekostigd vanuit decentralisatie-uitkeringen die door de centrumgemeente Ede worden ontvangen. De jaarlijkse indexatie (het accres) van deze decentralisatie-uitkeringen wordt echter aan de regiogemeenten uitgekeerd. Door de toename van dakloosheid, de groeiende complexiteit van de doelgroep en de nieuwe nachtopvang op het WFC-terrein zijn de kosten gestegen. Om het Regionaal Actieplan Dakloosheid uit te voeren wat nodig is om de dakloosheid te verminderen, is het noodzakelijk om jaarlijks het volledige accres regionaal op te halen. De definitieve afspraken over het volledig ophalen van het accres zijn binnen de regio nog niet gemaakt. De verwachting is dat dit wel gaat gebeuren.
Net als iedere regiogemeente ontvangt ook Ede het accres middelen vanuit het Rijk. Hieruit zou het benodigde accres voor maatschappelijke opvang gedekt kunnen worden. Het Accres van de regiogemeenten zijn opgenomen als Baten. Mochten er aan het einde van het jaar middelen overblijven dan worden deze toegevoegd aan de regionale reserve Maatschappelijke opvang.

Sociaal Raadslieden
Sinds april 2025 zet Ede sociaal raadsliedenwerk in naar aanleiding van de motie ‘Nazorg uitstromers uit bijstand’. Uit de praktijk blijkt dat de inzet nuttig is. Er is behoefte aan laagdrempelige, onafhankelijke sociaaljuridische ondersteuning, met name voor inwoners die vanuit de bijstand uitstromen naar werk en bij andere life-events (scheiding, overlijden, verlies van werk).

De huidige formatie van 0,8 FTE is structureel ontoereikend om de taken en verantwoordelijkheden duurzaam te kunnen uitvoeren. Zonder uitbreiding van de capaciteit komt de continuïteit van de uitvoering onder druk te staan. Daarom wordt voorgesteld om het sociaal raadsliedenwerk structureel uit te breiden naar 3 FTE vanaf 2027. Begin 2028 evalueren we of deze inzet toereikend is.

Door sociaal raadsliedenwerk structureel te borgen, voorkomen we escalaties (schulden, huisuitzettingen, verlies van voorzieningen), besparen we kosten in zwaardere zorg- en opvangdomeinen en versterken we de sociale basis en toegang in Ede.

Studietoeslag
De studietoeslag (ST) is een wettelijk verplichte inkomensondersteuning die gemeenten verstrekken aan studenten met een structurele medische beperking of chronische ziekte, die daardoor niet in staat zijn om naast hun studie inkomsten uit arbeid te verwerven.
De afgelopen jaren is het beschikbare budget voor deze regeling structureel overschreden. Deze ontwikkeling wordt voornamelijk veroorzaakt door een sterke toename van het aantal aanvragen, mede als gevolg van de landelijk toegenomen bekendheid van de regeling. Daarnaast zijn de landelijk vastgestelde normbedragen voor de studietoeslag verhoogd, wat heeft geleid tot hogere uitgaven per rechthebbende.
Omdat de studietoeslag een open einde regeling is, zijn gemeenten verplicht aanvragen van gerechtigde studenten toe te kennen, ongeacht het beschikbare budget. Voor de jaren 2025 en 2026 is daarom aanvullend budget beschikbaar gesteld om de begroting beter aan te laten sluiten op de verwachte uitgaven. Ondanks deze verruiming blijkt het beschikbare budget nog steeds ontoereikend in 2026.
In juni 2025 is een motie aangenomen waarin wordt uitgesproken dat de uitvoering van de studietoeslag moet worden overgeheveld van gemeenten naar DUO. De verdere uitwerking hiervan vindt momenteel op landelijk niveau plaats. Op dit moment is echter nog geen definitieve ingangsdatum bekend voor de overdracht van deze taak.
Indien de overheveling van de regeling naar DUO voorlopig niet doorgaat, ontstaat vanaf 2027 een aanzienlijk financieel risico. Uitgaande van een voortzetting van de huidige ontwikkelingen in aantallen en kosten wordt het verwachte tekort geraamd op minimaal € 500.000.
Daarbij speelt mee dat de verhoging van het budget voor 2025 en 2026 een incidenteel karakter heeft en niet is doorgetrokken naar 2027 en latere jaren. Zonder aanvullende middelen ontstaat daardoor een structureel verschil tussen de beschikbare begroting en de verwachte uitgaven.

Regionale Veiligheid Teams (RVT)
Gemeenten in de Jeugdhulpregio FoodValley versterken gezamenlijk de aanpak van onveiligheid in gezinnen, gericht op meer samenhang, effectiviteit en continuïteit. In de afgelopen jaren is in het Utrechtse en het Gelderse deel ervaring opgedaan met een vernieuwde werkwijze en de inzet van Regionale Veiligheidsteams (RVT’s). De huidige kind- en gezinsbescherming kent structurele knelpunten: versnipperde verantwoordelijkheden, veel overdrachtsmomenten en beperkte regie, wat leidt tot inefficiëntie en verminderde effectiviteit van ondersteuning.
De inzet van RVT’s tonen aan dat een integrale, gezinsgerichte en gezamenlijke werkwijze leidt tot:

• snellere veiligheidsduiding;
• betere ondersteuning aan lokale teams;
• reductie van inzet zware maatregelen.

De inzet van een RVT sluit aan bij het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming dat inzet op vereenvoudiging, samenhang, continuïteit en versterking van rechtsbescherming.

In het Gelderse deel is de RVT in het voorjaar 2025 gestaakt. Op dit moment werken wij aan een herstart op basis van landelijke subsidie en eigen middelen. Op termijn wordt gestreefd naar structurele financiering van de RVT door inkoop van de RVT vanuit de Jeugdhulpregio JeugdFV. In 2025 ontvingen wij een subsidie vanuit het Rijk die bijdroeg aan een aanzienlijk deel van de kosten van het RVT. Het is mogelijk dat opnieuw een (groot) deel van de kosten gedragen zal worden door een landelijke subsidie, hier is op dit moment nog onvoldoende duidelijkheid over. Gezien het grote belang dat wij hechten aan duurzame herstart van de RVT doen wij nu ook een aanvraag richting de programmabegroting om het slagen van de RVT niet afhankelijk te maken van een landelijke subsidie. We nemen daarom voor 2027 en 2028 middelen op en roepen het Rijk op om onze inzet te vergoeden.

Temporisering ombuigingen Jeugd
De jeugdzorg kent naast de zichtbare tekorten bij de jaarrekening 2025 ook forse taakstellingen in het financiële meerjarenperspectief. Op dit moment kent Jeugdzorg een oplopende taakstelling/ombuiging van € 2,9 miljoen in 2026 naar € 5,2 miljoen in 2030. In de tijd gezien is de financiële opgave als volgt:

De huidige fasering van de ombuigingen is grotendeels bepaalt door het ontbreken van voldoende algemene middelen vanuit het meerjarenperspectief. Het voldoende beschikbaar komen van middelen vanuit het rijk is van belang. Vanuit het Rijk is de afgelopen jaren op meerdere momenten een compensatie achteraf geweest aan gemeenten naar aanleiding van de tekorten jeugdzorg. Ook op dit moment vinden gesprekken plaats tussen VNG en het Rijk. De uitkomsten hiervan zijn onzeker.

Er is voor gekozen om de financiële taakstellingen in te vullen met de volgende maatregelen:

• Actieve regie toegangsteams
• Collectivering aanbod Centrum voor Jeugd en Gezin
• Onderwijshuisvesting ten behoeve van wachtlijst speciaal onderwijs
• Collectivering van onderdelen aanbod jeugdhulp
• Inzet informele steunfiguren jeugd

Hiermee is gekozen voor het realiseren van de ombuigingen middels een algemene maatregel in plaats van via een directe koppeling tussen bijvoorbeeld het beëindigen van een voorziening waar een duidelijk bedrag aan is gekoppeld. Deze maatregelen zijn in 2025 voorbereid en deels in gang gezet, zoals onder andere het collectief werken binnen het CJG. Naast deze maatregelen treffen we ook maatregelen vanuit de Hervormingsagenda. Deze maatregelen zijn gericht op innovatie in relatie tot de maatregelen die we nemen in het kader van de ombuigingen.

Realisatie
We zien op basis van het voorspelmodel en de eerste informatie op basis van de eerste 5 maanden van 2026 een positieve ontwikkeling in de ontwikkeling van de kosten, waarbij de verschillen tussen de eerste voorspelling voor 2026 op basis van de realisatie 2025 en de huidige voorspelling fors zijn. Met de huidige informatie denken we ca. de helft van de ombuiging van € 2,9 miljoen in 2026 te kunnen realiseren. Dit laat voorzichtig zien dat de maatregelen werken en we de goede lijn van meer regie te pakken hebben. Ook lijken effecten van investeringen op preventie zichtbaar. Ombuigingsmaatregelen zijn overigens deels later begonnen, vanwege prioriteit aan de forse wachttijden bij het STJ. Dit zijn jeugdigen die op dit moment (nog) geen ondersteuning ontvangen. We nemen diverse maatregelen om deze wachttijden terug te dringen. Dat kan een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van de kosten. Tegelijkertijd betekent dit een positieve invloed op de kwaliteit van onze ondersteuning. Het vraagt van ons stevige monitoring op de verschillende ontwikkelingen.

Monitoring
Bij de Perspectiefnota 2027-2030 hebben we onderscheid gemaakt tussen de zichtbare effecten van de jaarrekening 2025, waarvoor we extra middelen hebben gevraagd, en het blijven monitoren van de nog niet zichtbare effecten zoals toename van het volume, de intensiteit van zorg en de ombuigingsmaatregelen.
Ook is toegezegd om te komen met een realistisch tijdspad voor het realiseren van deze ombuigingen.
Nog altijd verwachten we de ingeboekte taakstelling structureel te gaan realiseren, maar aanpassing van het tempo is noodzakelijk. De grilligheid van alle ontwikkelingen maakt dat we over de jaren 2027 en verder nog geen financiële effecten willen afgeven, die later wellicht weer moeten worden bijgesteld. Hieruit volgt dat de realiteit van de jaarrekening 2026 straks betrokken wordt bij de prognose en financiële bijstelling van het jaar 2027. Een continue doorontwikkeling van het voorspelmodel met kleinere bandbreedten gaat helpen in de voorspelling van het meerjarige beeld.

Winterkoude regeling
Het college heeft besloten om de winterkouderegeling 2026/2027 uit te voeren op locatie De Manenberg, van 1 november 2026 tot en met 31 maart 2027, met 20 extra opvangplekken.
Anders dan vorige winter, wordt de voorziening gedurende de gehele winterperiode opengesteld, ongeacht de weersomstandigheden. De voorziening is toegankelijk voor iedereen conform de VNG-handreiking. Mensen zonder regiobinding worden waar mogelijk actief teruggeleid naar de regio waarmee zij binding hebben.
Dit leidt tot een budgetoverschrijding als incidenteel knelpunt.

Uitbreiden formatie Inkomensconsulenten
De huidige caseload per inkomensconsulent is al jaren structureel te hoog om de benodigde dienstverlening goed te kunnen verlenen. Zeker met de komst van de Participatiewet in Balans (sinds 1 januari 2026), met meer ruimte voor menselijke maat, komt de caseload verder onder druk te staan. Een maximale caseload van 130 uitkeringsgerechtigden per fulltime inkomensconsulent wordt als bovengrens van wat binnen de sector als verantwoord en uitvoerbaar wordt beschouwd.
Deze omvang van de caseload is gebaseerd op een vergelijking met andere gemeente zoals Amersfoort en Werkzaak Rivierenland waar ze ook een vergelijkbaar proces hebben als de gemeente Ede.
Per 1 juli 2026 beschikt het team, inclusief de in de Perspectiefnota 2027-2030 toegekende uitbreiding, over 15,4 fte. Bij het huidige bestand van 2.127 uitkeringsgerechtigden resulteert dit in een gemiddelde caseload van 139 uitkeringsgerechtigden per consulent. Om de voorgestelde norm van 130 uitkeringsgerechtigden per fte te realiseren, is bij de huidige omvang van het bestand een formatie van 16,4 fte noodzakelijk. Met dit voorstel wordt 1 fte inkomensconsulent structureel toegevoegd aan de formatie van de afdeling Inkomen, Nieuwkomers en Schulddienstverlening. De komende jaren wordt aan de hand van de omvang van het bestand eventueel bijgestuurd in de benodigde formatie.

Tekort Beschermd wonen (BW)
Op basis van de (verwachte) realisatiecijfers wordt op Beschermd Wonen (BW) en Beschermd Thuis (BT) rekening gehouden met een financieel tekort voor 2026. We hebben een inhoudelijke transformatie in gang gezet van BW naar BT, met een beoogde verhouding van 30 procent BW en 70 procent BT. We zien een stijging van het aantal cliënten bij BT en de beoogde daling bij BW blijft uit. Hiermee is ook de beoogde ombuiging niet haalbaar.

Het tekort wordt verdeeld over de deelnemende regiogemeenten (exclusief Veenendaal wegens lopende afspraken zelf verantwoordelijk en risicodragend). Het Edese deel van het tekort wordt aangevuld vanuit de lokale reserve BW van Ede. De regionale tekorten bedragen € 1.700.000. Voor Ede betekent dit een bedrag van € 847.000. In 2026 kunnen we de geraamde ombuiging en de aanvulling van het regionale tekort nog dekken uit de lokale BW reserve van Ede. De verwachting is dat dit vanaf 2027 niet meer kan. Binnen de regio voeren we gesprekken over het halen van de beoogde verhouding tussen BT en BW.

In de miljoenennota is opgenomen dat er structureel geld bijkomt voor BW. Het verwachte tekort wordt daarmee vanaf 2027 lager. Dit is verwerkt in het voorstel.

Dividend 2025 Werkkracht
In 2025 heeft Werkkracht een positief resultaat behaald. Het positieve resultaat is voor een belangrijk deel veroorzaakt door € 800.000 aan extra incidentele middelen van het Rijk, aangevuld met € 75.000 positief resultaat uit de reguliere bedrijfsvoering.
Er is voor gekozen om dit resultaat als volgt te bestemmen (collegebesluit d.d. 9 juni 2026 met zaaknummer 518898).

Het positieve resultaat na belasting van € 875.294:

1. voor een deel à € 209.644 te laten terugvloeien naar de gemeente (dit format) en
2. voor een deel à € 400.000 toe te voegen aan het weerstandsvermogen van Werkkracht en
3. voor een deel à € 265.650 bij Werkkracht Ede B.V. te laten voor financiering van twee projecten: Doorbraakkracht in Hoogbouw Ede Zuid (€ 195.650) en de kwalitatieve doorlichting methodisch werken (€ 70.000);

Wat betekent een meevaller voor de gemeente van afgerond € 209.000 en het handhaven van een sterke financiële positie van Werkkracht met een weerstandsratio van 1.0.

BUIG (bijstand)
De gemeente Ede ontvangt jaarlijks van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) ter financiering van de uitkeringslasten.
Voor het jaar 2026 is op basis van een recente prognose een uitgavenniveau van circa € 37,9 miljoen voorzien
(de begrote lasten voor 2025 zijn € 36,3 miljoen). Dit betekent een verwacht nadeel op de lasten van € 1,6 miljoen voor 2026.
De definitieve Rijksbijdrage voor 2026 geraamd op € 35,8 miljoen (de begrote baten voor 2026 zijn € 34,5 miljoen). Hierdoor wordt er een voordeel van € 1,3 miljoen verwacht op de baten.

In deze begroting is tevens rekening gehouden met de financiële impact van de taakstelling die voortvloeit uit het programma Beweging naar de Voorkant. Deze taakstelling resulteert in 2026 in een nadelig effect van € 0,87 miljoen op het BUIG-budget. Het betreft een structurele taakstelling waarvan inmiddels is gebleken dat deze niet volledig realiseerbaar is binnen de huidige uitvoeringspraktijk. Ook de taakstelling voor 2025 van € 0,6 miljoen is niet (volledig) gerealiseerd.
De taakstelling legt daarmee een structurele financiële druk op het BUIG-budget, zonder dat daar op dit moment voldoende beïnvloedingsmogelijkheden of besparingsmaatregelen tegenover staan. Hierdoor ontstaat een financieel tekort dat niet het gevolg is van hogere uitvoeringskosten, maar in belangrijke mate wordt veroorzaakt door een niet gerealiseerde taakstelling.
Mede als gevolg hiervan wordt voor het boekjaar 2026 een nadelig financieel saldo van € 0,3 miljoen verwacht.
Het is van belang dat raad en college zich bewust zijn van deze ontwikkeling bij de beoordeling van de begroting en de meerjarenraming. Wanneer de taakstelling ongewijzigd blijft, zal deze ook in de komende jaren een structureel negatief effect hebben op de financiële positie van het BUIG-budget. Daarmee vraagt dit onderwerp om bestuurlijke aandacht en een afweging over mogelijke aanvullende maatregelen dan wel een heroverweging van de taakstelling.

Programma 4 Economie en Mobiliteit
Voorbereidingskrediet Roots (Stationskwartier)
Het doel van het project Roots 2.0 is om te komen tot een meer permanente vorm van huisvesting van start-ups en scale-ups op het WFC-terrein. Hiervoor is reeds subsidie beschikbaar vanuit de vrijvallende provinciale WFC-E middelen en de Regiodeal (tezamen € 2,25 miljoen). Op dit moment wordt dit uitgewerkt in een programma van eisen, ruimtelijk plan/schetsontwerp, vastgoedexploitatie en governancemodel. Deze kosten worden in 2026 gedekt uit de gereserveerde middelen voor het Stationskwartier. Voor de verdere uitwerking van het project Roots 2.0 wordt nu een voorbereidingskrediet aangevraagd, ter hoogte van € 200.000, om de volgende fase mogelijk te maken: de uitwerking van een schetsontwerp (SO) naar een voorlopig ontwerp (VO). Door het beschikbaar stellen van dit krediet kan het project zorgvuldig worden voorbereid en uitgewerkt. Dit stelt het projectteam in staat om bij de Perspectiefnota 2028-2031 een goed onderbouwde aanvraag te doen voor het benodigde investeringskrediet voor realisatie.

Toekomstbestendige Bedrijventerreinen
In de Omgevingsvisie sturen we op de samenhang tussen wonen, werken, mobiliteit, groen, openbare ruimte en energie. We willen in balans groeien en één baan creëren voor iedere nieuwe woning die in Ede wordt gebouwd. Daarvoor moeten we zuinig omgaan met onze bestaande werklocaties.
Het project Toekomstbestendige bedrijventerreinen waar we in 2025 mee zijn gestart, versterkt bestaande werklocaties via verduurzaming, vergroening, klimaatadaptatie, bereikbaarheid en intensiever ruimtegebruik (zoals bouwhoogte en dubbelgebruik). Voor bedrijventerrein Frankeneng wordt nu uitvoering gegeven aan de routekaart met een eerste programmatische stap in 2027. Om de routekaart om te zetten in concrete maatregelen is € 165.000 nodig voor verdiepende analyses, ontwerp, participatie, organisatie, energie en slimme mobiliteit; € 25.000 hiervan komt uit het programma Duurzaamheid.
Op basis van bovenstaande acties komen de mogelijkheden in beeld en kunnen keuzes worden gemaakt. Daarbij wordt zoveel mogelijk ingezet op werk-met-werk maken (zoals aansluiten bij bestaande onderhouds-/investeringsbudgetten). Streven is om bij de PPN 2028-2031 de maatregelen voor te leggen.

Ontwikkelorganisatie FID (WFC-terrein)
De ontwikkelorganisatie voor het Food en Innovation District (FID) is in 2019 gestart als contractuele samenwerking tussen gemeente Ede en WFC Development BV. De basis hiervoor wordt gevormd door de samenwerkingsovereenkomst gebiedsontwikkeling. Hierin is aangegeven dat de Ontwikkelorganisatie FID een professionele en slagvaardige organisatie is in de vorm van een contractuele samenwerking tussen gemeente en WFCD BV gericht op de ontwikkeling, marketing en acquisitie van gebruikers voor het FID. In de overeenkomst is vastgelegd dat partijen de Ontwikkelorganisatie FID samen financieren op 50/50 basis.

De ontwikkelorganisatie FID levert jaarlijks een plan op met de te behalen doelen en prestaties voor dat jaar. Sinds 2019 is op meerdere momenten incidentele dekking beschikbaar gesteld. Deze dekking is voor de komende jaren niet meer aanwezig, waarbij er wel contractuele verplichtingen liggen en de focus primair gericht is op het realiseren van de plannen voor Roots en gebouw Delta.

Waterberging Noordplein (Stationskwartier)
Het voormalige busstation en de K&R-locatie op het Stationsplein, ook wel Noordplein genoemd, had een dubbelfunctie: infrastructurele ontsluiting én waterberging bij extreme neerslag. Met de verplaatsing van het busstation en de realisatie van de nieuwe P&R parkeergarage op het Polar Bearsplein is een tijdelijke situatie ontstaan waarbij de overstortlocatie in stand is gehouden. Door de beperkte rioolcapaciteit stroomafwaarts richting de waterzuivering blijft de behoefte aan waterbergingscapaciteit ook op lange termijn bestaan.
Bij herontwikkeling van het Noordplein moet opnieuw ruimte worden gevonden voor deze bergingsfunctie. Er worden kansen gezien om deze opgave te integreren in de aanlanding van het viaduct van de Pegasusbrug op het Noordplein. Dit biedt voordelen:

• Kostenbesparing door werk-met-werk te maken.
• Waterhuishoudkundige functievrijmaking van het Noordplein, waardoor meer ruimte ontstaat voor toekomstige ontwikkelingen.

Deze bergingsopgave is geen onderdeel is van de projectscope Pegasusbrug waar krediet voor beschikbaar is gesteld. Er wordt voorgesteld deze direct mee te nemen vanwege de genoemde voordelen. De extra kosten zijn geraamd op basis van de huidige inzichten op € 1,3 miljoen. De uitvoering is gepland in 2028/2029.

Start aanpak arbeidsmigranten
Arbeidsmigranten zijn van grote waarde voor onze lokale economie; de keerzijde is zichtbaar in slechte huisvesting, gebrekkige registratie en druk op de leefbaarheid, bijvoorbeeld door illegale kamerverhuur en overbewoning. Werkgevers en uitzendbureaus halen arbeidskrachten hierheen, maar de rekening voor huisvesting en registratie belandt nu nog te vaak bij de gemeente of bij de arbeidsmigrant zelf. Conform bestuursakkoord wordt deze bestuursperiode gewerkt aan een integrale aanpak. Dit is een incidentele aanvraag van € 35.000 in 2026 en € 90.000 in 2027 om eerste stappen te kunnen nemen. Daarna volgt een expliciet beslismoment bij de Perspectiefnota 2028-2031. Borging vindt vanaf september 2027 plaats in de lijnorganisatie.

Vervolgonderzoek Doorfietsroute Doesburgerbroek Ede-Centrum
Het gebied tussen Ede en Lunteren is volop in ontwikkeling. Met de realisatie van Doesburgerbroek en de groei van beide kernen neemt het fietsverkeer naar verwachting toe. De route is in de Koersnota Mobiliteit aangewezen als hoogwaardige fietsroute en vormt binnen het Ontwikkelkader Ede-Stad één van de Groene Lopers. Het Rijk heeft hiervoor in het BO MIRT 2022 een bijdrage gereserveerd, die randvoorwaardelijk is voor de realisatie van Doesburgerbroek.
De N224 vormt een belangrijke barrière. Om de verkeersveiligheid, doorstroming en het fietscomfort te waarborgen, wordt een ongelijkvloerse kruising geadviseerd. Eerder onderzoek heeft samen met de provincie Gelderland een voorkeurstracé met verschillende varianten opgeleverd. In 2026 zijn nieuwe onderzoeksvragen ontstaan en ontbreken nog schetsontwerpen voor onder meer het traject door Landgoed Kernhem en de aansluiting op de Lunterseweg en Doesburgerbroek. Om aan te sluiten bij de planning van Doesburgerbroek is in 2027 en 2028 vervolgonderzoek nodig, waarna een onderbouwde voorkeursvariant bestuurlijk kan worden voorgelegd en de voorbereiding en participatie voor het gehele tracé kunnen starten.
Het vervolgonderzoek richt zich op de ecologische inpassing en ontsluiting van de Kernhemseweg op N224.

Strategische onderzoeken en monitoring Mobiliteit
De groei van het aantal woningen in Ede en de regio leidt tot een toenemende mobiliteitsvraag en zet de bereikbaarheid en leefbaarheid onder druk. Dit betekent dat we strategisch mobiliteitsonderzoek doen dat randvoorwaardelijk is voor de ambities uit het Ontwikkelkader Ede Stad, de Dragende Systemen en voor de Schaalsprong die Ede doormaakt. Met het Regionale Verkeersmodel Foodvalley en structurele monitoring kunnen verkeersontwikkelingen en toekomstige knelpunten tijdig in beeld worden gebracht en kunnen mobiliteitsmaatregelen regionaal worden onderbouwd en afgestemd. Dit is van belang voor de uitvoering van regionale afspraken over woningbouw en bereikbaarheid, waarin mobiliteit als belangrijke randvoorwaarde voor de groei van de regio is benoemd. Zonder middelen neemt het risico toe dat knelpunten te laat worden gesignaleerd en dat de benodigde mobiliteitsmaatregelen niet tijdig kunnen worden onderbouwd en afgestemd. Via het Ontwikkelkader Ede-Stad is al het één en ander bekend echter aanvullende onderzoeken om meerdere varianten te onderzoeken zijn nodig zoals studie naar De Klomp en effecten van de groei van Harskamp en Wekerom.

Aanschaf Parkeerautomaten
We hebben 20 oude parkeerautomaten die regelmatig niet goed functioneren en toe zijn aan vervanging. We willen toewerken naar een cashloze keten met parkeren op kenteken, hiervoor zijn modernere automaten nodig. De werkwijze van de handhaving kan daardoor sterk verbeteren en de vandalisme- en storingsgevoeligheid nemen drastisch af wat moet leiden tot lagere beheers- en onderhoudskosten. Daarbij willen we het eerstelijns onderhoud uitbesteden aan de markt. We starten daarom een aanbestedingstraject voor het vervangen van de huidige parkeerautomaten in 2027, inclusief een raamovereenkomst voor toekomstige eventuele uitbreiding en een onderhoudscontract. De geschatte opdrachtwaarde voor de aanschaf van de parkeerautomaten bedraagt € 200.000. De kapitaallasten dekken we uit het product Parkeren. De beheer- en onderhoudskosten passen binnen de huidige begroting.

Herijking exploitatie Parkeren - knelpunt fietsparkeren
Bij het raadsbesluit over parkeerregulering in het stationskwartier (zaaknummer 511209) is aangegeven dat we bij de programmabegroting 2027-2030 terugkomen op de totale exploitatie van het product Parkeren. We hebben de totale exploitatie van Parkeren geactualiseerd. De financiële consequenties van de invoering van betaald parkeren in het stationskwartier zijn verwerkt, de exploitatie van de P+R garage is opgenomen en diverse andere kosten- en opbrengstenposten zijn herijkt op basis van de realisatie van de afgelopen jaren. We zien dat de parkeerexploitatie hiermee grotendeels past binnen het huidige begrotingskader. Het enige onderdeel dat niet past is de exploitatie van de fietsparkeervoorziening in het centrum. Voor het structureel in stand houden van deze voorziening inclusief bemensing is er € 146.000 per jaar extra nodig. Deze kosten zijn de laatste jaren incidenteel gedekt, in afwachting van nader onderzoek naar alternatieven. Uit dit onderzoek blijkt dat alternatieven niet wenselijk zijn en daarom wordt dit budget nu structureel aangevraagd.

De bemensing van de bewaakte fietsenstalling vinden we erg belangrijk, juist vanwege de ruimte voor de fiets. Ook sociale veiligheid is een belangrijke overweging om hierop in te blijven zetten. Daarnaast is er recent geïnvesteerd in voorzieningen in de stalling (zoals lockers).

Herijking reserves en voorzieningen Parkeren
Naast de herijking van de exploitatie Parkeren zijn ook de reserves en voorzieningen van Parkeren herijkt, hieronder de punten die hieruit volgen:

• Reserve Parkeren omzetten naar bestemmingsreserve De komende jaren verwachten we grote ontwikkelingen binnen Parkeren, zoals de opening van de P+R-garage in 2026, parkeerregulering in het stationskwartier, de mogelijke bouw en exploitatie van twee parkeergarages en de rol van parkeren in Doesburgerbroek. Dit vraagt naar verwachting incidenteel extra middelen. De reserve Parkeren is nu een egalisatiereserve, maar wordt in de praktijk al gebruikt voor incidentele kosten, onderzoeken en nieuw beleid. Omdat de parkeeropbrengsten bovendien beperkt schommelen, stellen we voor de reserve formeel te herijken naar een bestemmingsreserve .
• Correctie storting mobiliteitsfonds Ede-centrum Bij de programmabegroting 2025 is besloten om per verkochte dagkaart € 0,50 af te storten in het mobiliteitsfonds Ede-centrum. Eind 2025 is hiervoor voor het eerst € 48.000 gestort in de voorziening mobiliteitsfonds. Deze storting is financieel-technisch echter anders van aard dan de afkoopsommen voor parkeerplaatsen en moet volgens de verslaggevingsregels in een reserve worden opgenomen. Daarom stellen we voor deze € 48.000 over te hevelen van de voorziening naar de reserve Parkeren. Binnen deze reserve blijft dit bedrag apart inzichtelijk voor het mobiliteitsfonds Ede-centrum.
• Aparte voorziening voor afkoopsommen parkeerplaatsen In de huidige reserve Parkeren zit € 153.000 aan afkoopsommen voor parkeerplaatsen buiten Ede-centrum. Volgens de verslaggevingsregels vallen deze onder het vreemd vermogen, omdat er een terugbetalingsverplichting op rust. Deze middelen horen daarom niet in een reserve, maar in een voorziening . We stellen daarom voor hiervoor een aparte voorziening in te stellen en het bedrag vanuit de reserve Parkeren hierin onder te brengen.

Herinrichting Schaapsweg en Beukenlaan
Voor de Schaapsweg en Beukenlaan is onderhoud nodig aan zowel de trottoirs als de rijbaan. De geplande vervanging van de trottoirs in 2027 biedt de kans om werk-met-werk te maken en beide wegen integraal en grootschaliger te herinrichten. Hiermee kan tegelijkertijd een aantal bestaande knelpunten worden opgelost, waaronder de menging van langzaam en gemotoriseerd verkeer, het parkeren langs de rijbaan en de beperkte oversteekbaarheid. De herinrichting sluit aan bij de Koersnota Mobiliteit, waarbij wordt ingezet op een passende inrichting voor een maximumsnelheid van 30 km/u.

Ontsluiting De Stroet en Groene Hoek op weg Westzoom
Met de ontwikkelaars van bedrijventerrein De Stroet is eerder afgesproken een fietsoversteek over de Westzoom richting de wijk Haverkamp te realiseren. Deze aanvraag loopt vooruit op de inrichting van het gebiedsprogramma Lunteren.
Op basis van aanvullend inzicht uit de ontwikkeling van De Groene Hoek en het onderzoek naar de verkeersveiligheid op de Westzoom blijkt inmiddels dat een volwaardige oversteek een toekomstbestendigere oplossing biedt. Deze draagt niet alleen bij aan de fietsverbinding, maar kan ook de verkeersveiligheid en bereikbaarheid in het gebied verbeteren.
Daarom is in overleg met de ontwikkelaars van De Stroet besloten niet langer in te zetten op een afzonderlijke fietsoversteek, maar op een volwaardige oversteek. Hiermee wordt aangesloten bij de toekomstige ruimtelijke en verkeerskundige ontwikkeling van het gebied.
De geschatte kosten hiervoor bedragen in totaal € 460.000 waarvan de ontwikkelaars € 50.000 bijdragen.
Hierover zijn toezeggingen gedaan aan de lokale ondernemers en afspraken gemaakt met de ontwikkelaars.

Verharden zandweg Hullerpad te Lunteren
Het Hullerpad (zandweg ten zuiden van De Stroet in Lunteren) verkeert in slechte staat. In het verleden was het Hullerpad enkel een zandweg die toegang gaf tot enkele woningen ten zuiden van bedrijventerrein De Stroet. In 2017 is een kwekerij gevestigd aan het Hullerpad. De laatste jaren is het transport van en naar de kwekerij steeds intensiever geworden. De verwachting is dat met het verplaatsen van de Valunaruiters naar de nieuwe locatie aan het Hullerpad deze weg de extra verkeersbewegingen nog minder goed aan kan en dat hierdoor nog meer veiligheidsproblemen ontstaan vanwege een nog snellere verslechtering van het deze weg. De beheer- en onderhoudskosten nemen in de huidige situatie steeds meer toe. Het voorstel is daarom om het Hullerpad op een passende wijze te verharden en hiermee een toekomstbestendige situatie te creëren zodat alle aanliggende functies hier profijt van hebben. De verwachting is dat de beheer- en onderhoudskosten daardoor weer zullen dalen.
De totale geschatte kosten van dit voorstel bedragen € 550.000 waarvan € 40.000 gedekt kan worden door bijdragen van de Valunaruiters en € 40.000 vanuit bestaand budget Mobiliteit.

Herinrichting Hoofdweg Ederveen
In het bestuursakkoord 2026-2030 staat de herinrichting van de Hoofdweg in Ederveen concreet benoemd.
De herinrichting van de Hoofdweg in Ederveen is vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid gewenst. De belangenvereniging heeft langdurig en herhaaldelijk hier aandacht voor gevraagd. In 2026/2027 willen we starten met ontwerpen en een zorgvuldige participatie, zodat op basis van die uitkomsten een uitvoeringskrediet kan worden voorgelegd in de begroting in november 2027.

Programma 5 Ruimtelijke ontwikkeling
Capaciteit voor maatwerk voor Wonen
In het bestuursakkoord wordt aandacht gevraagd voor maatwerk voor wonen. Ook wordt nadrukkelijk opdracht gegeven om opvang, doorstroming en huisvesting van aandachtsgroepen in samenhang op te pakken. Hiervoor is het onder andere noodzakelijk om aandachtsgroepen beter te koppelen aan bestaande huisvesting of nieuwbouwprojecten. Dit vraagt om maatwerk omdat elke aandachtsgroep anders is. Om deze ambities uit het bestuursakkoord vorm te kunnen geven is meer capaciteit nodig. Deze extra capaciteit zal zich richten op:

• Extra gemeentelijke inzet op projecten voor coöperatieve en collectieve woonvormen zoals knarrenhofjes en erfdelen.
• Het verbeteren van de koppeling vanuit de behoefte van doelgroepen en aandachtsgroepen naar de bestaande woningvoorraad of nieuwbouwprojecten ter bevordering van de doorstroom op de woningmarkt.
• Het ontwikkelen van een programma op doorstroming. We willen het doel van doorstroming koppelen aan het beter benutten van de bestaande voorraad. Hiervoor is een apart voorstel uitgewerkt om maatregelen te kunnen nemen. Naast middelen voor maatregelen is het echter ook noodzakelijk om voor doorstroming extra capaciteit in te zetten om tot een programma te komen die overkoepelend goed aangestuurd wordt.

Er wordt 2 fte extra formatie gevraagd om maatwerk op wonen beter vorm te geven. Daarnaast wordt 0,6 fte gevraagd om bestaande capaciteit structureel te borgen. In totaal betreft deze aanvraag 2,6 fte. De kosten hiervoor bedragen € 382.000 per jaar. Omdat we niet met zekerheid kunnen zeggen dat dit maatwerk op de lange termijn ook nodig is (bijvoorbeeld als de woningmarkt meer ontspant), vragen we deze capaciteit aan voor een periode van vier jaar.

Middelen wet versterking regie volkshuisvesting
In de decembercirculaire 2025 hebben we van het rijk € 305.000 ontvangen voor incidentele kosten die we als gemeente maken voor de invoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting. Deze nieuwe wet treedt, na een aantal keren te zijn doorgeschoven, gefaseerd in werking vanaf 1 juli 2026. We gebruiken deze middelen voor het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma en het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek naar de spreiding en voorraadontwikkeling van sociale huur. In 2026 verwachten we hiervoor € 170.000 nodig te hebben. De werkzaamheden lopen door de uitgestelde inwerkingtreding van de wet door in 2027 en daarom stellen we voor het resterende bedrag van € 135.000 te verschuiven naar 2027.

Extra storting Fonds Woningbouw
Er zijn te weinig betaalbare woningen beschikbaar voor huishoudens met een laag- of middeninkomen. Het knelt in het bijzonder in de sociale huur, waar ook steeds meer aandachtsgroepen een beroep op doen. We hebben in gemeente Ede de ambitie om 30% sociale huur te bouwen. Dit is ook regionaal afgestemd in de Woondeal, en hebben we vastgelegd in de beleidsregel prijsgrenzen en woningbouwprogrammering.
In sommige projecten is het wenselijk om meer dan 30% sociale huur te programmeren. Onder andere vanwege de stijgende bouwkosten wordt het steeds moeilijker om de businesscase sluitend te krijgen. Daarom is in 2024 het Edese Woningbouwfonds in het leven geroepen om een financiële impuls te geven aan projecten met een groter aandeel sociale huur. Ontwikkelende partijen en corporaties kunnen een subsidie aanvragen om (een deel van) de onrendabele top te dekken.
In Ede wordt de sociale huur vooral ontwikkeld door Woonstede. Woonstede heeft gebruikt gemaakt van de regeling om met succes vertraging te voorkomen of om projecten met een negatieve businesscase door te zetten.

In 2026 wordt de derde tranche van de subsidieregeling stimulering sociale woningbouw Ede opengezet.
We verwachten hiermee dat het Fonds Woningbouw eind 2026 volledig uitgenut is. We stellen daarom voor in 2027 een extra storting in het Fonds Woningbouw te doen ter hoogte van € 1,0 miljoen. Dit bedrag is voldoende voor de mogelijke projecten die we nu in beeld hebben voor deze regeling en is afgelopen jaren ook afdoende gebleken.

Wijzigingen Ontwikkel & Investeringsstrategie (O&I)
Inhoudelijke toelichting op de wijzigingen van de Ontwikkel & Investeringsstrategie is terug te vinden in hoofdstuk 3.2 ‘Voortgang uitvoering Omgevingsvisie Ede’.

Structurele inzet ODDV op permanente bewoning vakantieparken
De provincie Gelderland en de Veluwse gemeenten hebben in februari 2026 het programma Vitale Vakantieparken 2026–2030 vastgesteld. Daarin wordt gesproken over een grote en diverse opgave rond circa 500 vakantieparken. De komende jaren wordt per park gewerkt aan een toekomstperspectief, vitaliteit, duurzaamheid en een integrale gebiedsaanpak. Daarmee is dit zeker niet alleen een Edese probleem.

Daarnaast heeft de provincie Gelderland in 2026 het Gelders Akkoord gesloten als gezamenlijke basisaanpak tegen ondermijning, met provincie, gemeenten, RIEC, OM en politie. Tevens loopt het provinciale programma Weerbaarheid 2024–2027. De provincie benoemt daarbij expliciet ondermijning op vakantieparken.

Ondermijning is derhalve een probleem dat op alle bestuurlijke niveaus in Nederland speelt. Door een gespecialiseerd bureau wordt de noodzaak benadrukt eerder op te schalen op dit vlak dan te consolideren of af te bouwen op deze inzet. Als het incidentele geld in 2027 verdwijnt ontstaat er een groot probleem om de noodzakelijke handhavings- en veiligheidsinstrumenten in te zetten op de vakantieparken door de uitvoeringsinstantie Omgevingsdienst De Vallei (OddV). Met deze middelen kunnen we de huidige aanpak continueren die we de afgelopen 10 jaren reeds ingezet hebben. Op basis van dringende aanbevelingen van het bureau ligt er nu een onderbouwing om de jaarlijks incidenteel beschikbaar gestelde gelden structureel te voorzien.

Actualisatie Nadeelcompensatie
De gemeente heeft te maken met wetgeving rond planschade en nadeelcompensatie. Enkele grote ruimtelijke projecten zijn afgerond waaruit naderhand nog claims naar voren zijn gekomen. Richting toekomst wordt aan het proces gewerkt om de eventuele claims mee te nemen in de kostenraming van de projecten waardoor zich dit achteraf steeds minder voordoet.

Inrichting wandel- en fietsnetwerk Foodvalley
Door de bouw van 15.000 woningen in Ede groeit de behoefte aan wandel- en fietsroutes. Tegelijk willen we voorkomen dat de recreatiedruk op de Veluwe verder toeneemt. Daarom breiden we samen met Scherpenzeel en Wageningen het wandel- en fietsnetwerk in het agrarisch buitengebied uit. Daarmee ontstaat aanvullend recreatief aanbod aan de randen van de Veluwe. Dit sluit aan bij de gezamenlijke agenda Veluwe 2030 en het bestuursakkoord 2026-2030. Hiervoor wordt een investeringskrediet van € 450.000 beschikbaar gesteld.

Actualisatie Omgevingsplannen
De baten en lasten voor omgevingsplannen en ruimtelijke procedures kennen al jaren een fluctuerend verloop. De toenemende complexiteit van ruimtelijke initiatieven maken de werkzaamheden bovendien steeds arbeidsintensiever. Dit leidt tot een wisselende inzet en daarmee tot fluctuaties in de jaarlijkse kosten en opbrengsten. De jaarrekeningen bevestigen dat de uitvoering van de Omgevingswet en het opstellen en wijzigen van het omgevingsplan extra capaciteit en specialistische expertise vragen.

Zero-emissiezone + Gemeentelijke middelen duurzaamheid
Het college stelt voor om, in afwijking van het eerdere raadsbesluit, geen zero-emissiezone in te voeren in het centrum van Ede per 1 januari 2030. Uit onderzoek blijkt dat de verwachte effecten op leefbaarheid beperkt zijn en dat ook zonder zero-emissiezone wordt voldaan aan de Europese normen voor luchtkwaliteit. Daarnaast ervaren ondernemers deze maatregel als kostbaar en praktisch onzeker. Met dit besluit wordt duidelijkheid geboden aan ondernemers en andere betrokkenen.
Vanaf 2029 laten we daarnaast € 240.000 aan gemeentelijke eigen middelen voor duurzaamheid vrijvallen. De verwachting is dat de middelen van het Rijk toereikend zijn om de ambities te realiseren.

Actualisatie: Afval
Op dit moment is bekend dat product afval een voordeel heeft ter hoogte van € 150.000. Dit komt door een verlaging van de aanneemsom ACV afval 2026 vanwege een aanpassing van de kosten van transport en meer inkomsten van Verpact in de voorgaande jaren. Dit voordeel wordt toegevoegd aan de voorziening Afval. In het najaar worden de actuele effecten over dit begrotingsjaar meer inzichtelijk. Deze zullen in de programmarekening 2026 worden verwerkt

Programma 6 Veiligheid
Bijstelling naar aanleiding van begroting 2027-2030 van de VGGM
De begroting 2027-2030 van de VGGM leidt tot een incidentele bijstelling 2026 van € 122.000 door afwikkeling van het jaarresultaat 2025 en tot een structurele bijstelling van - € 39.000 door bijstelling van de begroting 2027-2030. Deze informatie is ook gedeeld met de gemeenteraad tijdens het bespreken van de concept ontwerpbegroting van VGGM op 18 juni en 2 juli 2026.

Openhouden brandweerpost Stadspoort
De raad heeft een motie ingediend om de vrijwilligerspost van de stadspoort open te houden totdat de nieuwe brandweerpost Ede-Centrum in gebruik genomen is (naar verwachting 2030). De kosten bedragen jaarlijks
€ 300.000

Bijstellen ombuiging VGGM
Alle Gemeenschappelijke Regelingen zijn verzocht om met voorstellen te komen om te bezuinigen. In 2025 heeft de VGGM deze bezuinigingsopdracht uitgevoerd. Deze ombuiging van € 100.000 op de bijdrage die we betalen aan de VGGM is in 2026 al structureel gerealiseerd door de VGGM en ook doorgevoerd in onze begroting. De gemeente Ede is er per abuis van uitgegaan dat dat pas in de begroting van 2028 zou zijn verwerkt, echter de bezuiniging was nu al in de begroting verwerkt. Nog een keer voor 2028 opvoeren zou dubbelop zijn. Daarom moet dit moet worden gecorrigeerd. In de PPN 2027 -2029 is reeds aangekondigd dat dit in de begroting 2027-2030 zou worden gecorrigeerd (zie ook PPN 27-30 pagina 17).

Instellen reserve Zorg- en Veiligheidshuis
Het Zorg- en Veiligheidshuis West Veluwe is een regionale samenwerking, waarvoor regionale middelen worden ingezet. Deze middelen worden verrekend via de begroting van de afdeling veiligheid van de gemeente Ede. Om zowel positieve als negatieve resultaten regionaal te kunnen verrekenen en resterende middelen beschikbaar te houden voor de regionale taken, ligt het voor de hand om een reserve voor het ZVH aan te maken. Hiermee wordt de financiële continuïteit versterkt en wordt voorkomen dat de deelnemende gemeenten bij onverwachte tegenvallers direct financieel moeten bijdragen. Daarom stellen we voor om per 1 januari 2027 een regionale reserve Zorg en Veiligheidshuis in te stellen. Dit heeft op dit moment geen financiële consequenties.

Dienstverleningskosten gastheerschap ZVH
De gemeente Ede is gastheer voor een groot aantal regionale samenwerkingsverbanden, waaronder het Zorg- en Veiligheidshuis West Veluwe Vallei (ZVH). Voor het gastheerschap en de dienstverlening door de gemeente Ede aan het ZVH worden kosten in rekening gebracht aan de participerende gemeenten naar rato van inwoneraantal. De kostprijs van deze dienstverlening is door middel van een dienstverleningsovereenkomst overeengekomen. De gemeente Ede behelst 50% van het totaal aantal inwoners. De totale meerkosten voor overheadkosten voor Ede bedragen € 140.000.

Aanpak ondermijning
De aanpak van ondermijning is een prioriteit in het Integraal Veiligheidsplan en het bestuursakkoord. Door de groei van de gemeente en ontwikkelingen in de samenleving is de verwachting dat ondermijning zowel in het fysieke als in het digitale/cyber domein zal toenemen. In 2025 heeft de rekenkamer geconcludeerd dat in Ede een stevige basis staat met enkele specialisten, brede alertheid en een sterk netwerk. De aanpak van ondermijning werkt, maar capaciteit en continuïteit staan onder druk vanwege de groei van Ede en de verdringing door ander urgent werk. In het rapport wordt aanbevolen om de komende jaren te blijven investeren om de aanpak van ondermijning te kunnen voortzetten, verstevigen en borgen. Aangeraden wordt opnieuw naar de formatie te kijken en de projectleider structureel te borgen, (junior)-medewerkers in te zetten voor ondersteuning en continuïteit (expertise en netwerk) en de inzet op jeugdcriminaliteit en sociale interventies te versterken. In de oordeelsvormende vergadering van 8 januari 2026 heeft de raad deze aanbevelingen unaniem onderschreven. Het college is verzocht in q1 met een voorstel te komen om de aanpak te versterken. Om de aanbevelingen in het rekenkameronderzoek op te kunnen volgen is de volgende structurele versterking benodigd:

• 1 fte projectleider/beleidsregisseur schaal 12 (deze functie is tussen 2023-2025, tijdelijk gefinancierd) € 166.161;
• 2 fte (junior) medewerker specialist ondermijning schaal 10 € 278.280 (2x € 139.140);
• 0,5 fte adviseur jeugdcriminaliteit schaal 11 € 76.157;
• 1 fte procescoördinator sociale interventies schaal 11 € 152.313.

Vergunningverlening evenementen
Ede hecht grote waarde aan een rijk aanbod van lokale (DNA-)evenementen. Het aantal B en C evenementen is in de afgelopen vier jaar verdubbeld. Gelijktijdig is de regelgeving op het gebied van openbare orde en veiligheid, verkeer, gezondheid, natuur en duurzaamheid strenger geworden. Aanvragers hebben hierdoor meer toelichting en begeleiding nodig om hun evenement conform regelgeving te organiseren en de vergunningaanvraag op een goede manier in te dienen. Voor de vergunningverlening is aanzienlijk meer overleg met onze partners (politie, brandweer en GHOR) en aanvragers noodzakelijk. We constateren dat de vergunningverlening hierdoor in de afgelopen jaren arbeidsintensiever is geworden en de capaciteit hier niet meer op is gedimensioneerd. Om vergunningen adequaat af te kunnen handelen is aanvullende structurele inzet nodig van 1 fte vergunningverlener.

Suppletie bluswatervoorziening
Btw op bluswatervoorzieningen werd altijd als kostprijsverhogend geboekt. Uit overleg met de belastingdienst is naar voren gekomen dat bluswatervoorzieningen gezien mogen worden als een gemeentelijke taak en daarmee is de btw compensabel. Voor 2021-2024 hebben wij deze compensabele btw recent terugontvangen. Dit is een incidenteel voordeel van € 77.000.

Programma 7 Kwaliteit leefomgeving
Verlengen pilot opruimen fietsen NS station
Bij het vernieuwde station Ede-Wageningen staan er (brom)fietsen en scooters foutgeparkeerd.
 Vanuit afspraken met NS en ProRail voor het Polar Bearsplein en de bovenkant van de Albertstunnel is de gemeente verantwoordelijk voor het begaanbaar en veilig houden van de looproutes.

Er zijn voor 2026 middelen beschikbaar gesteld om een aanpak voor de handhaving en het verwijderen van fietsen als pilot in te richten. Vanaf begin mei 2026 is er gestart met de uitvoering. Die periode is te kort om goed te kunnen evalueren. Door de pilot met twee jaar te verlengen kan er meer geleerd worden over de juiste aanpak en de kosten. Daarmee kan uiteindelijk een passende aanpak op de juiste manier structureel geborgd worden. De kosten bedragen met name de inzet van personeel en de opslag van fietsen. De baten betreffen de vergoedingen van de eigenaren voor het ophalen van hun verwijderde fiets.

Met het niet verlengen van de pilot komt de toegankelijkheid en veiligheid van station Ede-Wageningen voor onze inwoners in gevaar. Daarnaast komt de gemeente dan haar afspraken met NS en Prorail niet na, ook voor de verkeerssituatie op de andere stations. De gemeente heeft een handhavingsplicht op basis van haar eigen APV en het aanwijzingsbesluit fietsparkeerverbod NS stations Ede (2024).

Regulier onderhoud verhardingen
Uit het vastgestelde beheerplan Wegen blijkt dat voor het regulier onderhoud aan asfalt- en betonverhardingen zeer beperkte structurele middelen beschikbaar zijn. De kwaliteitsmetingen van 2026 tonen aan dat de kwaliteit van onze asfaltverhardingen onvoldoende is (D-kwaliteit). Daarmee voldoet de asfaltverharding niet aan de door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau (C-kwaliteit). Door toekenning van deze aanvraag wordt het budget in balans gebracht met de opdracht, voorkomen we kapitaalvernietiging en blijven we voldoen aan de richtlijnen van de BBV. Als het achterstallig onderhoud leidt tot kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dient een voorziening gevormd te worden ter dekking van noodzakelijke herstelmaatregelen. Met het aangevraagde budget wordt nadrukkelijk geen extra comfort geleverd, maar zorgen we dat onze wegen aan de minimale veiligheid voldoen.

Actualisatie Impuls (vrouwen)veiligheid in de openbare ruimte
Bij de Programmabegroting 2026-2029 is het amendement "Extra impuls aan (vrouwen)veiligheid in de openbare ruimte" aangenomen. Daarmee is besloten om de in 2026 vrijvallende SUP-vergoeding en prullenbakkenvergoeding in te zetten voor dit onderwerp.

Van het beschikbaar budget van € 240.000 wordt naar verwachting een bedrag van circa € 100.000 niet besteed in 2026. Voorgesteld wordt dit bedrag via een resultaatbestemmingsvoorstel over te hevelen naar 2027 en in te zetten voor de opzet van het nieuwe programma Vrouwenveiligheid.

Het nieuwe programma Vrouwenveiligheid brengt bestaande activiteiten in kaart, verbindt deze beter en versterkt ze waar nodig. Daarbij wordt gekeken naar maatregelen in de openbare ruimte, opvang, veiligheid en bewustwordingscampagnes. In de Perspectiefnota 2028-2031 wordt aanvullende structurele financiering aangevraagd voor verdere uitvoering van het programma.

Groot onderhoud wegen
Om het achterstallig onderhoud op de technische kwaliteit van wegen te stabiliseren is bij de Programmabegroting 2023-2026 jaarlijks (tot en met 2025) een bedrag van € 800.000 beschikbaar gesteld. Dit budget is vanaf 2026 vervallen. Tot en met 2028 wordt dit tekort gedekt uit de Reserve groot onderhoud openbare ruimte. Vanaf 2029 is hiervoor geen financiële ruimte meer.

Zonder extra geld verslechtert de technische kwaliteit van het wegareaal, waardoor de kans op onveilige situaties toeneemt. Wegen die nu nog met relatief goedkoper groot onderhoud aangepakt kunnen worden, zullen in de toekomst vervangen moeten worden. Als we hiervoor geen geld beschikbaar stellen wordt dit aangemerkt als kapitaalvernietiging en voldoen we niet meer aan het Besluit Begroting en Verantwoording.

In het bestuursakkoord 2026-2030 is voorgesteld om de € 800.000 vanaf 2029 structureel op te nemen in de beheerbegroting. Met deze aanvraag geven we hier uitvoering aan.

Actualisatie Leges kabels en leidingen
De te ontvangen leges kabels en leidingen zijn naar verwachting € 150.000 lager dan begroot. Dit komt onder andere omdat nutsbedrijven problemen hebben met het vinden van gecertificeerde partijen om hun werkzaamheden uit te voeren. Hierdoor verwachten we in 2026 minder aanvragen vanuit de nutsbedrijven bij de gemeente.
We verwachten dat deze lagere aantallen de komende jaren door zullen zetten. Bij de PB 2027-2030 komt een voorstel om de tarieven te verhogen, zodat de opbrengsten weer in overeenstemming komen met de kosten.

Actualisatie ACV-BOR
Een deel van de onderhoudswerkzaamheden in de openbare ruimte wordt door ACV uitgevoerd. Voor begrotingsjaar 2026 verwachten we een incidenteel tekort op de uitvoering van deze werkzaamheden. Om het kwaliteitsniveau niet verder terug te laten lopen, worden dit jaar door extra inzet hogere kosten verwacht. De gemeente is met ACV in gesprek over de samenwerking en de grip op kosten en kwaliteit, zoals opgenomen in het bestuursakkoord.

Opstellen hondenbeleid
Door het vervallen van hondenlosloopgebieden op terreinen van Defensie en mogelijk ook Landgoed Hoekelum neemt het beschikbare losloopgebied in de gemeente Ede af. Dit leidt tot onvrede onder hondenbezitters en vragen om nieuwe voorzieningen. Het huidige hondenbeleid bevat geen normen voor het aantal of de omvang van losloopvoorzieningen, waardoor een afwegingskader ontbreekt. Met de actualisatie van het hondenbeleid in 2027 kan worden onderzocht welke voorzieningen nodig zijn en hoe deze kunnen worden ingepast binnen andere ruimteclaims en ontwikkelingen, waaronder het Ontwikkelkader Ede Stad.

Met dit voorstel wordt ook uitvoering gegeven aan de motie 'Losloopgebieden en uitgangspunten hondenvoorzieningen' d.d. 09.07.2026.

Herinrichten groenstrook Tooroplaan (HEZ)
We zijn bezig met het opstellen van een inrichtingsplan voor de herinrichting van de groenstrook aan de Tooroplaan waar we in 2027 mee aan de slag willen gaan. Binnen Hart voor Hoogbouw Ede-Zuid (HEZ) hebben de gemeente Ede en Woonstede afgesproken om op korte termijn te investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte. De herinrichting van de parkzone langs de Tooroplaan vormt de eerste concrete stap in deze gebiedsontwikkeling. Het project sluit aan bij de ambities uit de gebiedsvisie, het stedenbouwkundig raamwerk en het Ontwikkelkader Ede-Stad, waarin het gebied onderdeel uitmaakt van de Zuiderparken met als centrale opgave verbinden en vergroenen. De investering richt zich op het realiseren van een hoogwaardige openbare ruimte met meer kwalitatief groen, aantrekkelijke verblijfsplekken waar de bewoners elkaar kunnen ontmoeten en veilige wandel- en fietsroutes. Daarnaast worden de overgangen tussen openbaar en privé verbeterd, worden nieuwe entrees naar de flats vanaf de Tooroplaan mogelijk gemaakt en wordt gewerkt aan levendige plinten aan deze zijde van de hoogbouw. We verwachten hiervoor in 2027 een krediet van € 900.000 nodig te hebben.

Programma 8 Bestuur en Organisatie
Terugdraaien ombuiging bijdrage Regio Foodvalley
De gemeente Ede heeft tijdens de ombuigingen (perspectiefnota 2026-2030) besloten voor Regio Foodvalley vanaf 2027 een korting van € 75.000 te verwerken op de gemeentelijke bijdrage aan het regiokantoor. Hiervoor bestond echter onvoldoende draagvlak bij de andere gemeenten in de regio. Zodoende is deze korting niet verwerkt in de ontwerpbegroting van de Regio Foodvalley en kan deze ombuiging niet gerealiseerd worden. Dit leidt tot een knelpunt in de gemeentebegroting vanaf 2027 vanwege de ongewijzigde verplichtingen uit de GR.

Vieren en Herdenken - Airborne
Programma Airborne Ede draagt bij aan het levend houden van de lessen uit de Tweede Wereldoorlog en verbindt deze met actuele thema's als vrijheid en maatschappelijke ontwikkelingen. Sinds de vaststelling van het huidige budget is het programma inhoudelijk en organisatorisch doorontwikkeld. De externe uitvoeringskosten van grootschalige publieksevenementen zijn structureel gestegen, zoals kosten voor logistiek, techniek, mobiliteit, catering. Daarnaast worden we geconfronteerd met nieuwe kosten voor duurzaamheidsmaatregelen zoals de overgang van dieselaggregaat naar accu’s, ecologisch onderzoek. Reeds in 2026 ontstaat een overschrijding van circa € 60.000. Met de structurele verhoging van het budget vanaf 2027 zorgen we ervoor dit programma blijft bestaan en dat we onze rol in Airborne Region kunnen blijven vervullen.

Vieren en herdenken: representatie college en herdenkingen
Als organisatie besteden we veel tijd aan herdenken en vieren, representatie en protocol bij gemeentelijke en Koninklijke (publieke) evenementen, externe betrekkingen, publieke evenementen en protocol. Het team Kabinet speelt hier een belangrijke rol in. Dit draagt bij aan een zichtbaar, toegankelijk en verbonden gemeentebestuur voor Ede en mogelijk ook landelijk. Met de groei van Ede 125.000+ gemeente zijn zowel het aantal activiteiten als het aantal bezoeken en bestuurlijke verwachtingen toegenomen. Deze moeten allen professioneel ondersteund worden. Tegelijkertijd zijn de uitvoeringskosten van representatieve bijeenkomsten, herdenkingen en evenementen structureel gestegen. De budgetten zijn niet meegegroeid, waardoor de huidige werkzaamheden niet langer binnen de bestaande middelen kunnen worden uitgevoerd. In 2026 leidt dit reeds tot een overschrijding.

Heldere taal
Vanaf 2027 zetten we de huidige inzet op Heldere taal structureel voort. We blijven inzetten op trainingen voor medewerkers, e-learning, hulpmiddelen, veilige AI-ondersteuning en een klein projectteam voor organisatie, kwaliteitsbewaking en doorontwikkeling. Hiermee blijft de gemeente werken aan begrijpelijke communicatie voor inwoners en sluit zij aan bij de motie 'Continueren budget Heldere taal' van de gemeenteraad (13 november 2025). Dit sluit ook aan bij de visie Sociaal Domein (de gemeente houdt rekening met de mate van taalvaardigheid van inwoners). Hiervoor stelt het college voor 2027 en 2028 € 95.000 beschikbaar, met het idee dat dit daarna ingebed is in de organisatie.

Formatie-uitbreiding Griffie
Om de griffie verder te versterken en de gemeenteraad blijvend kwalitatief goed te ondersteunen, wordt voorgesteld de formatie van de raadsadviseurs uit te breiden, waarmee deeltijdaanstellingen worden uitgebreid naar voltijdsaanstellingen. Daarnaast wordt voorgesteld structureel ontwikkelbudget beschikbaar te stellen voor de professionalisering van de griffie.
Bij de Perspectiefnota is een administratieve formatiecorrectie doorgevoerd, zodat de begroting en bezetting met elkaar overeenkomen, en is incidenteel ontwikkelbudget beschikbaar gesteld voor 2026. Met dit voorstel wordt de uitbreiding van de capaciteit en het structurele ontwikkelbudget gerealiseerd.
Hiermee wordt de continuïteit en kwaliteit van de ondersteuning versterkt, ontstaat ruimte om de toenemende complexiteit van het raadswerk op te vangen en kan blijvend worden geïnvesteerd in kennis, vaardigheden en innovatie.

Participatie - bestuursakkoord
Het bestuursakkoord 2026-2030 spreekt de ambitie uit om inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners eerder, beter en inclusiever te betrekken bij plannen en ontwikkelingen. Hiervoor is een volgende stap nodig in onze werkwijze. Participatie vraagt niet alleen om goede processen en instrumenten, maar vooral om een participatieve houding en werkwijze binnen de organisatie. Daarom wordt voorgesteld om een plan uit te werken waarmee er geïnvesteerd kan worden in cultuurverandering, training en ontwikkeling van medewerkers, in actieonderzoek en het leren van praktijkervaringen, en in het versterken van de ondersteuning vanuit PIET (Participatie in Ede Team). Hiermee bouwen we verder aan een organisatie waarin participatie een vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks werk. Bij de ombuigingen in 2025 is de helft van het budget komen te vervallen, waardoor het resterende budget niet toereikend is om de ambitie uit het bestuursakkoord waar te maken.

Bijdragen aan de VNG
De gemeente draagt jaarlijks bij aan de VNG en aan de GGU-bijdrage (Gemeentelijke Gemeenschappelijke Uitvoering) van de VNG.
Deze bijdragen worden vastgesteld op basis van het inwoneraantal. Door de groei van het inwonertal van Ede zijn deze bijdragen de afgelopen jaren sterker gestegen dan waarmee in het bestaande budget rekening is gehouden. Daarnaast worden de bijdragen jaarlijks aangepast op basis van loon- en prijsontwikkelingen en besluiten binnen de VNG.
De combinatie van inwonergroei en structurele verhogingen van de VNG-bijdragen zorgt ervoor dat het beschikbare budget niet meer toereikend is en jaarlijks wordt overschreden.

Dienstverlening - Organisatie dienstverlening
De huidige programmaorganisatie voor dienstverlening is gefinancierd met incidentele middelen die eind 2026 aflopen. Een structurele basisorganisatie is nodig om de ambities uit het bestuursakkoord 2026-2030 uit te voeren, nieuwe wetgeving en landelijke afspraken te vertalen en de aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek uit 2024 op te volgen. We stellen voor hiervoor in 2027 € 124.000 en vanaf 2028 structureel € 160.000 per jaar beschikbaar te stellen. Daarmee wordt de regie op en ondersteuning van de verbetering van de gemeentelijke dienstverlening geborgd. Het gevraagde aanvullende werkbudget vanaf 2028 is nu niet opgenomen. Als dit later nodig blijkt, volgt hiervoor een afzonderlijk voorstel bij de Perspectiefnota.

Dienstverlening - Actualisatie
In de Perspectiefnota 2025-2028 zijn middelen beschikbaar gesteld voor de ICT-investeringen van het Programma Dienstverlening. De aanbesteding van het nieuwe zaaksysteem is in 2026 doorlopen; de gunning is voorzien in de tweede helft van 2026 en de implementatie in 2027. Daardoor wordt € 300.000 in 2026 nog niet besteed. Voorgesteld wordt om dit bedrag door te schuiven naar 2027. Het totale beschikbare budget verandert hierdoor niet.

Diverse stelposten en financiering
In 2026 verwachten we een voordeel door vrijval van kapitaallasten vanwege temporisering van enkele grote investeringsprojecten (o.a. nieuwbouw Marnix College en parkeergarage station). Daarnaast wordt er door verschuiving en uitstel van investeringsprojecten ook een financieringsvoordeel behaald en hoeft er door nieuwe inkomende subsidiegelden minder geleend te worden. Tenslotte valt ook de stelpost vrij die op begrotingsbasis als voorzichtigheidsmarge voor de rentelasten wordt gehanteerd.
Naast deze verwachte voordelen is er ook een verwacht nadeel door lagere dividend uitbetaling van Bank Nederlandse Gemeenten.
Het saldo van bovenstaande posten zorgt voor een voordeel van € 1,5 miljoen in 2026. Het resterende voordeel in 2026 van (afgerond) € 1,2 miljoen wordt veroorzaakt door vrijval van de stelpost loon- en prijsontwikkeling (€ 0,4 miljoen) en de vrijval van de risicomarge algemene uitkering die in 2026 niet meer is benodigd (€ 0,8 miljoen).

Vanwege onzekerheden over de uiteindelijke kasstromen van investeringen en de fluctuatie van de rentepercentages is het gebruikelijk om bij het begroten van de rentelasten en renteomslag een voorzichtigheidsmarge te hanteren. Dat is ook gedaan in 2027. In de laatste jaren blijkt bij de actualisaties steeds dat een deel van die marge kan vrijvallen. In aansluiting op een uitgangspunt in het bestuursakkoord wordt voorgesteld om de voorzichtigheidsmarge in 2027 op begrotingsbasis te verlagen met € 1,4 miljoen. Daarmee lopen we een iets groter, maar nog steeds aanvaardbaar, risico op een nadelig renteresultaat gedurende het begrotingsjaar.
Vanwege onzekerheden op de rentemarkt op middellange en langere termijn, de kasstromen door nieuwe investeringskredieten en huidige leningen die moeten worden geherfinancierd is deze vrijval vooralsnog incidenteel van toepassing. Bij de Perspectiefnota 2028-2031 zal naar verwachting een betere inschatting voor de jaren 2028 en verder kunnen worden gemaakt.

Vrijval reserves
Vanwege de voorziene daling van de algemene reserve is beoordeeld of in 2027 vrijval van andere reserves plaats kan vinden ten gunste van de algemene reserve. Dat is het geval bij de Algemene reserve - begroting (R200; € 6,6 miljoen) en de Algemene reserve - rente begroting (R201; € 9,7 miljoen). Daarnaast kan, rekening houdend met nog begrote uitgaven ten laste van deze reserve, een bedrag vrijvallen uit de Reserve cofinanciering Edese opgaven (R493; € 1,3 miljoen). In totaal bedraagt de vrijval van reserves in 2027 € 17,6 miljoen.

Herijking financiën WOO conform bestuursakkoord
De organisatie vraagt voor 2027–2029 incidenteel € 100.000 aan voor inzet van een externe Woo-helpdesk als flexibele schil. Het aantal Woo-verzoeken is structureel sterk toegenomen (van 2 naar 6 per maand sinds 2022, 98 verzoeken in 2025 en al 90 in juni 2026), terwijl de formatie (2 fte) is ingericht op circa 70 verzoeken per jaar. Zonder hulpdesk worden termijnen niet gehaald. Een flexibele schil is goedkoper en wendbaarder dan formatie-uitbreiding, past bij onzekerheid over rijksfinanciering en mogelijke wetswijzigingen, en kan beter pieken opvangen en weer worden afgebouwd indien de druk afneemt.
Hiermee geven wij invulling aan het bestuursakkoord Groeien in Balans 2026 – 2030 waarin is opgenomen: Het toenemend aantal Woo verzoeken vraagt vanaf 2027 om een herijking van de uitvoering, daar maken wij in deze bestuursperiode keuzes in door: Te anticiperen op de groei van het aantal Woo verzoeken en de financiering vanaf 2027 te herijken.

AI - bestuursakkoord
In de Perspectiefnota 2025-2028 is geld beschikbaar gesteld voor inrichting van het gebruik van AI in de organisatie. In eerste instantie ligt de focus op het bereiken van AI-geletterdheid. Om de gemeente Ede vervolgens ook op een verantwoorde wijze gebruik te kunnen laten maken van AI bij inzet van productiviteits- of kwaliteitsverhogende oplossingen, is een centraal en veilig AI-platform noodzakelijk. In 2028 is de verwachting dat de organisatie voldoende AI-geletterd is om AI-oplossingen breed in de praktijk te gaan gebruiken. Daarom moet in 2027 gestart worden met de aanschaf van een centraal AI-platform.

Datagedreven werken - bestuursakkoord
In de Perspectiefnota 2025-2028 heeft uw raad, naar aanleiding van het bestuursakkoord 2022-2026, middelen beschikbaar gesteld voor doorontwikkeling van Datagedreven werken en borging in de organisatie. Het fundament is verstevigd en in 2026 is de Edese Datastrategie vastgesteld. Daarnaast wordt er een centraal dataplatform ingericht. Om dit centraal dataplatform te kunnen gebruiken is er een nieuwe rol nodig, namelijk de data-engineer. Deze rol is nieuw in Ede. We stellen voor om tijdelijk voor 2 jaar 1,5 fte formatie data-engineer toe te voegen aan de organisatie. Deze worden uit bestaande middelen gedekt.

Uitvoeringscapaciteit operationele taken Informatiebeveiliging en Privacy
Inwoners mogen erop rekenen dat wij gegevens veilig beheren en privacy proof gebruiken (Beleidsdoel 'vertrouwen in de overheid'). Dit staat onder druk. Door wettelijke verplichtingen (AVG, Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), Cyberbeveiligingswet) en uit onderzoeken (onder andere Data Protection Impact Assessment (DPIA’s), FG-metingen (Functionaris Gegevensbescherming), audits (o.a. Wet politiegegevens) en extern onderzoek) blijkt dat de capaciteit op privacy en informatiebeveiligingtaken structureel versterkt moeten worden in de vakafdelingen. Niet alleen FG, privacyjurist en CISO (Chief Information Security Officer) zijn verantwoordelijk voor privacy en informatiebeveiliging; elk domein/elke afdeling moet dagelijks uitvoering geven aan privacy- en beveiligingstaken echter zijn de vakafdelingen hier niet op toegerust. Eerdere budgetten toegekend vanuit de raad waren gericht op de benodigde versterking op concernniveau. Capaciteit binnen domeinen voor uitvoeringstaken van de vakafdelingen is niet eerder versterkt. Hiervoor is nu structurele versterking met 1 fte per domein (decentraal) nodig. Zonder deze versterking blijft de huidige situatie in stand. Concreet betekent dit dat adviezen geen of onvoldoende opvolging krijgen, benodigde beheersmaatregelen en dagelijkse taken blijven liggen en het risico groeit op datalekken en het ingrijpen door externe toezichthouders (zoals de Autoriteit Persoonsgegevens). Voorgesteld wordt om nu niet structureel maar voor 2 jaar middelen beschikbaar te stellen voor deze uitvoeringscapaciteit.

ICT - Soevereiniteit - Bestuursakkoord
We geven invulling aan de ambitie uit het bestuursakkoord 2026-2030 om digitale soevereiniteit te borgen en digitale autonomie te versterken. Dit doen we door, waar mogelijk in samenwerking met andere gemeenten en de VNG, soevereine alternatieve voor bestaande oplossingen te onderzoeken. In eerste instantie gaat het om data-opslag, e-mail en toegangsbeheer. Voor alternatieven voor e-mail en toegangsbeheer te onderzoeken is een eenmalig onderzoeksbudget noodzakelijk. Voor data-opslag worden in 2026 keuzes gemaakt. We voorzien al dat een soevereine oplossing voor data-opslag een grotere beheerlast kent dan de bestaande oplossing met netwerkschijven. Hiervoor is extra (technisch) systeembeheer capaciteit nodig.

Actualisatie belastingopbrengsten OZB
Voor wat betreft de OZB op woningen is de werkelijke opbrengst in 2026 hoger dan geraamd. Bij de berekening van het OZB-tarief voor 2026 is uitgegaan van de medio 2025 bekende waardeontwikkeling van woningen. De uiteindelijke waardeontwikkeling is hoger uitgevallen dan destijds werd voorzien. Hierdoor is het OZB-tarief voor woningen in 2026 achteraf bezien te hoog vastgesteld. De hierdoor ontstane hogere opbrengst betreft een eenmalige meevaller. Bij de tariefberekening voor 2027 wordt hiervoor gecorrigeerd. Als basis voor de berekening van het OZB-tarief 2027 wordt het tarief 2026 herrekend op basis van de werkelijke waardeontwikkeling.

Brandweer, sport en ontsluiting
De huidige brandweerkazerne aan de Breelaan in Ede is sterk verouderd en aan vervanging toe. Daarnaast is de huidige kazerne door de groei van Ede meer decentraal komen te liggen ten opzichte van het verzorgingsgebied. Dat heeft invloed op het dekkingspercentage. Gelet op de woningbouwopgave en de verdere groei van Ede is de verwachting dat het dekkingspercentage van de huidige locatie aan de Breelaan verder onder druk komt te staan. Een nieuwe kazerne moet invulling geven aan een toekomstbestendige oplossing waarbij goede brandweerzorg voor de komende decennia is geborgd.

Het college heeft op basis van een haalbaarheidsstudie op 24 juni 2025 het zuidoostelijke voetbalveld van voetbalvereniging Blauw Geel ’55 middels een besluit aangewezen als beoogde locatie. Randvoorwaardelijk is herschikking van de voetbalvelden, het vastgoed en het terrein van Blauw Geel waarbij de vereniging hetzelfde aantal velden en dezelfde voorzieningen behoudt. Daarbij hoort ook de herplaatsing van het multicourt naar een andere plaats in Ede. Ook een nieuwe en veilige ontsluiting op de Kastelenlaan is randvoorwaardelijk voor de nieuwe brandweerkazerne. Deze herontwikkeling vindt plaats in het toekomstige Westerpark, onderdeel van het Ontwikkelkader Ede-stad.

Afgelopen periode is gewerkt aan de voorbereidingen en het ontwerpen van de brandweerkazerne, de ontsluiting van de kazerne op de Kastelenlaan, de herschikking van de voetbalvelden en de bijbehorende voorzieningen. Hiervoor is bij de Perspectiefnota 2027-2030 aanvullend voorbereidingskrediet aangevraagd. De totale geschatte investeringskosten zijn € 73,2 miljoen (totale kapitaallasten € 3,5 miljoen per jaar vanaf 2031). Aanvullend op de eerder aangevraagde voorbereidingskredieten is nu het volgende nodig om het traject van de deelprojecten nu verder te brengen richting bouw en uitvoering:

• Een bouwkrediet voor de brandweerkazerne inclusief inrichting van € 56,0 miljoen;
• Een uitvoeringskrediet voor de ontsluiting, overige infra, openbare ruimte (riolering, groencompensatie, parkeerplaatsen herinrichten etc.) en coördinatie van € 3,0 miljoen;
• Een bouw- en uitvoeringskrediet voor de herinrichting sportpark (velden aanleg, bouw vastgoed) van € 10,1 miljoen.

In totaal is er een aanvullend krediet nodig van € 69,1 miljoen. De jaarlijkse aanvullende benodigde kapitaallasten komen vanaf 2031 uit op € 3,3 miljoen per jaar. Vanaf 2031 zal de nieuwe brandweerkazerne geëxploiteerd en onderhouden moeten worden.

In de aanvraag is daarnaast ook het volgende opgenomen:

• Een jaarlijks budget van € 225.000 voor de komende vier jaar voor het onderhoud van de bestaande brandweerkazerne aan de Breelaan totdat de nieuwe brandweerkazerne geopend wordt (periode 2027-2030, totaal benodigd € 0,9 miljoen);
• In 2028 wordt de grond voor de brandweerkazerne geleverd vanuit Sport aan Vastgoed. De grond is voor de brandweerkazerne verwerkt in de investeringsraming, voor Sport leidt dit tot een incidenteel voordeel in 2028 van € 0,5 miljoen (saldo na afboeken bestaande boekwaardes en dekking incidentele kosten voor sloop, sanering en opruimen).

Actualisatie Kreelseweg 94
Bij de Perspectiefnota 2026-2029 is geld toegekend voor ecologisch onderzoek en mitigerende maatregelen voor de schuren aan de Kreelseweg 94. Uit onderzoek blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn voor beschermde diersoorten. Hierdoor worden de werkzaamheden gefaseerd uitgevoerd en vinden deze deels in 2027 plaats. De wagenloods wordt deels gesloopt, gesaneerd en gerenoveerd; de overige schuren worden gesaneerd en gesloopt. Er wordt daarom voorgesteld om € 456.000 over te hevelen van 2026 naar 2027.

Actualisatie Ombuiging Woonwagens
Van de vijf woonwagens zijn in 2026 twee verkocht aan de zittende huurders. Voor de overige woonwagens en standplaatsen wordt in Q3/Q4 2026 een verkoopstrategie opgesteld. Hierdoor wordt de beoogde verkoop niet volledig in 2026 gerealiseerd. Voorgesteld wordt daarom de verwachte verkoopopbrengst van € 344.000 en de hiermee samenhangende extra afschrijving van € 450.000 over te hevelen van 2026 naar 2027.

Actualisatie afkoop luifel station
Voor de afkoop van het beheer en onderhoud van de kap en luifel van station Ede-Wageningen moeten nog definitieve afspraken worden gemaakt. De hiervoor geraamde kosten worden niet meer in 2026 verwacht. Afhankelijk van de definitieve afspraken bestaat de mogelijkheid dat de kosten jaarlijks ten laste komen van de begroting Vastgoed. We stellen daarom voor om € 175.000 over te hevelen van 2026 naar 2027.