Individuele ondersteuning

WMO Individuele ondersteuning
Landelijk loopt een aantal ontwikkelingen die we op de voet volgen om hier bijtijds op te anticiperen. Dit betreft bijvoorbeeld landelijke wetgeving rondom de (her)invoering van een inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage, of de plannen van het kabinet om de huishoudelijke ondersteuning uit de Wmo te schrappen met uitzondering voor die inwoners die het zelf niet kunnen regelen.

Daarnaast zet de trend naar een meer integraal en preventief sociaal domein zich voort. Hierbij wordt gestreefd naar minder schotten tussen Jeugdhulp, Wmo, (langdurige) zorg en werk. Domeinoverstijgend samenwerking en de doorontwikkeling naar domeinoverstijgend indiceren zijn hier voorbeelden van. Een soepele samenwerking om de best passende zorg en ondersteuning in te zetten, maar ook een eerlijke verdeling van de kosten vragen voortdurend onze aandacht.

De verwachte toename van mensen met dementie maakt dat er meer zorg nodig zal zijn door professionals, terwijl er minder mensen beschikbaar zijn om die zorg te verlenen. Ook zal er meer mantelzorg nodig zijn. Aandacht voor mensen met dementie en hoe zij zo lang mogelijk, zo zelfstandig mogelijk kunnen deelnemen aan de maatschappij is een grote uitdaging voor de komende jaren. De draagkracht van de omgeving mag hierbij niet uit het oog worden verloren.

Vraagafhankelijk Vervoer/Valleihopper
Het aantal inwoners dat gebruik maakt van Valleihopper neemt toe door de autonome groei van het aantal inwoners in de gemeente Ede, maar ook door vergrijzing. De kwaliteit en de stiptheid is in 2026 iets verbeterd ten opzichte van de voorgaande jaren. Personeelskrapte onder chauffeurs heeft blijvend onze aandacht. Voor de toekomstbestendigheid van het vervoer (kwaliteit en kosten) worden beheersmaatregelen onderzocht. Daarnaast meten we met een continu klanttevredenheidsonderzoek de tevredenheid over het vraagafhankelijk vervoer.

Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang
Eind 2026 wordt een regionaal afsprakenkader voor 2027 en verder vastgesteld, waarin de samenwerking en verantwoordelijkheden tussen de gemeenten verder worden geharmoniseerd. Tegelijkertijd is landelijk onzekerheid over de doordecentralisatie van Beschermd Wonen. Zelfs een herpositionering van centrumgemeenten behoort tot de mogelijkheden en zal moeten worden vertaald naar de regionale samenwerking.
De beweging van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis wordt verder voortgezet. De verschuiving van Beschermd wonen naar beschermd Thuis zal ook in 2027 verder toenemen. Tegelijkertijd neemt de totale ondersteuningsvraag toe, waardoor de financiële druk groter wordt. Meer regionale monitoring en sturing zijn daarom nodig.
De uitstroom uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang blijft een belangrijk aandachtspunt. Door stagnatie in de door- en uitstroom neemt de druk op de opvang toe. De invoering van de verplichte urgentie voor aandachtsgroepen en de ontwikkeling van alternatieve en onconventionele woon- en opvangvormen zijn cruciaal.
Ook binnen de dag- en nachtopvang zijn ontwikkelingen te verwachten. Het toenemende gebruik van de dagopvang vraagt om een aanscherping van de toegang en aandacht voor veiligheid. Voor de nachtopvang wordt toegewerkt naar een definitieve locatie, naar verwachting uiterlijk in 2028.
Tot slot wordt het Regionaal Actieplan Dakloosheid verder uitgevoerd. Waarbij een duidelijke keuze nodig is op het gebied van het aanbod voor dak en thuisloze mensen passend binnen de mogelijkheden van de regio.
De focus komt daarbij steeds meer te liggen op preventie, passende woonvormen en het voorkomen van instroom in de opvang. De behoefte aan voorzieningen zoals Wonen Eerst, Anders Wonen en een uitbreiding van Housing First zal naar verwachting toenemen.

Werk, participatie en inkomen
De aangepaste infrastructuur van de arbeidsmarktregio’s wordt in 2027 verder verankerd. Hierbij gaat het om één regionaal werkcentrum per regio, dat toegankelijk is voor werkzoekenden, werkenden en werkgevers in de regio.
De achterliggende leidende beginselen van de Participatiewet in Balans zijn vertrouwen, menselijke maat en vereenvoudiging. In 2027 volgt verdere invoering van spoor 2 van de Participatiewet in Balans. Hierbij gaat het om bufferbudget, hogere bijstand voor alleenstaande ouders onder het bestaansminimum en meer ruimte voor vrijwilligerswerk en maatschappelijke participatie in de bijstand.
Op 1 januari 2027 treedt de wet Handhaving sociale zekerheid in werking. Deze wet stelt de gemeente in staat om beter passend en evenredig te handhaven en hiermee meer aan te sluiten bij de situatie van de inwoner. Dit is in lijn met de Participatiewet in Balans.
Verder wordt het minimumjeugdloon hoger per 1 januari 2027. Dit heeft gevolgen voor de mate waarin jongeren voldoende inkomen hebben om van te leven.

Schulddienstverlening
Landelijk verschuift de focus van klassieke schuldhulp naar brede financiële gezondheid, met meer aandacht voor preventie, generatiearmoede en werkende armen. Tegelijkertijd komt er meer nadruk op langdurige stabiliteit en het voorkomen van terugval, met aandacht voor gedrag, mentale gezondheid en basisvaardigheden naast het oplossen van schulden.
Voor Ede betekent dit dat we de komende jaren onze inzet op nazorg en duurzame (budget)begeleiding verder moeten uitbouwen, zodat inwoners niet opnieuw in financiële problemen raken nadat een schuldentraject is afgerond.

In 2027 wordt de Wet Proactieve Dienstverlening van kracht. Deze wet maakt het voor gemeenten, UWV en SVB mogelijk om gegevens uit te wisselen en te onderzoeken wie recht heeft op bijvoorbeeld bijzondere bijstand, minimaregelingen of schuldhulp.
De wet is bedoeld om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan, doordat gemeenten inwoners die eerder niet in beeld waren, proactief kunnen bereiken en ondersteunen. Dit sluit aan bij de verdere ontwikkeling van vroegsignalering van schulden en een meer toegankelijke, uitnodigende dienstverlening.

Brede ondersteuning toeslagenaffaire
In 2025 is een wet vastgesteld die kaders geeft voor de gemeentelijke ondersteuning bij de hersteloperatie kinderopvangtoeslag. Tot 1 september 2027 kunnen inwoners zich melden voor de gemeentelijke brede ondersteuning toeslagenaffaire.
Gedupeerden maken samen met de gemeente een plan van aanpak, waarbij zij in een periode van ongeveer twee jaar werken aan een nieuwe start. Daarna wordt de ondersteuning zoveel mogelijk voortgezet binnen de reguliere organisatie, zodat de opgebouwde kennis en aandacht voor de menselijke maat blijvend verankerd worden in het sociaal domein.

Jeugdhulp
De druk op de jeugdhulp blijft landelijk en ook in Ede onverminderd hoog. Het beroep op specialistische jeugdzorg en op lichtere zorgvormen is toegenomen. Meer jeugdigen krijgen jeugdzorg dan tien jaar geleden: het aantal trajecten per jeugdige is toegenomen, en de trajecten zijn duurder en duren langer. Inmiddels ontvangt landelijk 1 op de 7 kinderen een vorm van jeugdzorg. We zien dat de oorzaken van instroom in de jeugdhulp vaak in de omgeving liggen van de jeugdige. Denk aan maatschappelijke factoren zoals onder andere de toenemende individualisering, prestatiemaatschappij, impact social media, woonproblematiek, bestaanszekerheid en de impact op jeugdigen van scheidingen. Hier zetten we met preventieve jeugdhulp vol op in. Daarnaast nemen we maatregelen rond actieve regie en bieden we hulp toenemend collectief aan. Ook is winst te behalen in het verbeteren van de samenwerking, onder andere in de beschermketen. Hier werken we vanuit het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming aan de herstart van een regionaal veiligheidsteam.

Onzeker is de impact die de invoering van een aantal wetten zal hebben, zoals de eigen bijdrage in de jeugdzorg en het beperken van de reikwijdte van de jeugdwet.

Opvang van asielzoekers
De Spreidingswet blijft vooralsnog het wettelijke kader voor de gemeentelijke opgave aan de opvang van asielzoekers. Tweejaarlijks wordt vastgesteld hoeveel opvangplaatsen iedere gemeente moet realiseren. Het Rijk wil toe naar meer vaste opvangcapaciteit en minder afhankelijkheid van de Spreidingswet.
Het landelijke asielbeleid is in beweging en het is onduidelijk wat de effecten van het Europese Asiel- en Migratiepact zijn. Voor Ede kan daardoor de omvang en vorm van de opvangopgave veranderen. Het bestuursakkoord kiest daarbij voor het invullen van de gemeentelijke opgave, met aandacht voor een beheersbare en evenwichtige opvang, spreiding en waar mogelijk opvang in eigen beheer.

Opvang van Oekraïense ontheemden
De tijdelijke bescherming van Oekraïense ontheemden is verlengd op grond van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) tot en met 4 maart 2028. Daarmee blijft de gemeentelijke opgave voor opvang en ondersteuning ook in 2027 en 2028 bestaan.
De situatie na afloop van de RTB is nog in ontwikkeling. Het Rijk werkt aan een overgang naar een nieuwe verblijfsrechtelijke situatie en aan beleid voor terugkeer naar Oekraïne. De uiteindelijke keuzes hierover zijn van invloed op de omvang, vorm en duur van de gemeentelijke opvangopgave na 4 maart 2028.
Daarnaast blijven de omvang van de groep Oekraïense ontheemden en de beschikbaarheid van opvanglocaties bepalend voor de gemeentelijke opgave.